Gjendja e Kulturës në Shqipëri 2025 · Profilet bashkiake · Qendra Artivista
Ky profil bazohet në informacionin e dhënë nga Bashkia Divjakë në përgjigje të kërkesës së Qendrës Artivista për informacion mbi kulturën (2026), në programet buxhetore afatmesme të bashkisë (PBA) dhe në Censusin e Popullsisë dhe Banesave 2023 të INSTAT-it. Shumat janë në lekë.
Në një vështrim
| Qarku | Fier |
| Njësitë administrative | 5: Divjakë, Grabian, Gradishtë, Remas, Tërbuf |
| Sipërfaqja | 309,58 km² |
| Popullsia, Censusi 2023 | 24.882 (rreth 80,4 banorë për km²); 27,4% më pak se në vitin 2011 |
| Banorë 65 vjeç e sipër | 22,1% (mesatarja kombëtare 19,7%) |
| Institucione kulturore | Qendra Kulturore e Fëmijëve (QKF), Divjakë (12 punonjës në vitin 2025) |
| Programi i kulturës në programin buxhetor | 13.945.000 lekë në buxhetin e rishikuar të vitit 2025; 13.365.000 lekë në vit për periudhën 2026 - 2028 |
| Aktivitete të raportuara | 31 shfaqje kulturore, 6 shfaqje artistike të financuara dhe 87 aktivitete sportive |
| Projekte në përgatitje | Restaurimi i një qendre kulturore në Tërbuf; amfiteatër pranë shkollës në Babunjë |
Përmbledhje
Divjaka, në bregdetin e qarkut të Fierit dhe vendi i Parkut Kombëtar Divjakë-Karavasta, e realizon jetën kulturore përmes një institucioni të vetëm, Qendrës Kulturore të Fëmijëve (QKF), përballë sheshit “Santa Barbara”, me 12 punonjës në vitin 2025. Qendra zhvillon si aktivitete kulturore, ashtu edhe sportive: bashkia raporton 31 shfaqje kulturore dhe 6 shfaqje artistike të financuara, krahas 87 aktiviteteve sportive, si ndeshje futbolli dhe volejbolli për të rinjtë.
Programet buxhetore afatmesme (PBA) të bashkisë e vendosin programin e kulturës në 13.365.000 lekë në buxhetin fillestar të vitit 2025, 13.945.000 lekë në buxhetin e rishikuar dhe 13.365.000 lekë në vit për periudhën 2026 - 2028, nga të cilat dy të tretat për stafin. Megjithatë, përgjigja e bashkisë jep një shifër tjetër, një buxhet të miratuar për kulturën prej 20.746.000 lekësh, pa përcaktuar vitin, nga i cili deri në momentin e përgjigjes ishin shpenzuar 2.651.360 lekë për paga dhe sigurime.
Divjaka humbi 27,4% të banorëve mes viteve 2011 dhe 2023, ndërsa më shumë se një në pesë banorë është 65 vjeç e sipër. Ajo nuk ka strategji kulture dhe përgjatë periudhës 2020 - 2025 nuk zhvilloi asnjë konsultim publik për kulturën. Megjithatë, bashkia ka nisur dy projekte që do të sillnin hapësira kulturore jashtë qytetit, në Tërbuf dhe në Gradishtë, dhe thotë se po përgatit plane veprimi për kulturën, të cilat do t'i publikojë në faqen e saj.
1. Qeverisja dhe institucionet
Qendra Kulturore e Fëmijëve (QKF) është i vetmi institucion kulturor i bashkisë. Ajo punon në tri fusha, art, sport dhe shkencë e teknologji, ndërsa plani i saj vjetor, i miratuar nga Drejtori i Kulturës, Sportit dhe Turizmit, emërton instruktorë për vallëzim, këngë, vizatim, futboll dhe aktivitete krijuese. Puna e Qendrës është e lidhur ngushtë me shkollat, gjë që shpjegon pse aktivitetet sportive zënë një pjesë të madhe të programit të saj.
2. Financimi
Programet buxhetore japin një pamje të qëndrueshme të programit të kulturës. Në buxhetin fillestar të vitit 2025 ai u vendos në 13.365.000 lekë dhe u rrit në 13.945.000 lekë në buxhetin e rishikuar; për secilin vit të periudhës 2026 - 2028 ai është planifikuar në 13.365.000 lekë, nga të cilat 8.878.000 lekë për stafin dhe 4.487.000 lekë për kosto të tjera funksionimi, pa investime.
Përgjigja e bashkisë jep një buxhet të miratuar për kulturën prej 20.746.000 lekësh, rreth 50% më të lartë se programet buxhetore, dhe thotë se prej tij ishin shpenzuar 2.651.360 lekë, vetëm për paga dhe sigurime. Përgjigja nuk tregon se për cilin vit është ky buxhet, apo nëse përfshin zëra jashtë programit të kulturës. Për rrjedhojë, diferenca mes dy burimeve mbetet e pashpjeguar. Programet buxhetore parashikojnë gjithashtu një të ardhur të vogël nga tarifat e institucioneve të kulturës dhe sportit, 100.000 lekë në vitin 2026.
3. Programi kulturor
Qendra ndjek një kalendar vjetor festash dhe aktivitetesh: Festa e Qytetit më 20 janar, një kampionat shahu mes shkollave, koncerti festiv për Ditën e Mësuesit dhe Ditën e Nënës në mars, Dita e Verës, Dita Ndërkombëtare e Librit, koncerti i Pashkëve, përkujtimi i Aristidh Kolës, hapja e sezonit turistik në maj, aktiviteti “Vjeshta e Legjendave” dhe festa e Takies në gusht, Tetori Rozë për ndërgjegjësimin kundër kancerit të gjirit, Dita e Flamurit dhe e Pavarësisë në nëntor, si dhe koncertet për Krishtlindjet dhe Vitin e Ri.
Sporti zë një vend edhe më të madh në program, me 87 aktivitete të raportuara: seanca stërvitore dhe ndeshje kampionati për ekipet U11 dhe U13, një ekip volejbolli dhe ndeshje miqësore me shkollat dhe me ekipe nga Lushnja. Hapësirat që përdoren për kulturën janë të pakta: sheshi “Santa Barbara”, vetë Qendra dhe Kulla 360, e përdorur për hapjen e sezonit turistik dhe disa koncerte.
4. Trashëgimia
Përgjatë periudhës 2020 - 2025 nuk pati asnjë restaurim apo ndërhyrje në objektet e trashëgimisë. Dy projekte janë në përgatitje. Bashkia ka aplikuar pranë Agjencisë Kombëtare të Rinisë për fonde për restaurimin dhe mirëmbajtjen e qendrës kulturore në njësinë administrative Tërbuf, dhe në momentin e përgjigjes priste vendimin. Në Babunjë, në njësinë administrative Gradishtë, është planifikuar një amfiteatër për shfaqje artistike në ambientet e jashtme të shkollës që po rikonstruktohet.
5. Stafi
Qendra kishte 10 punonjës në secilin nga vitet 2020, 2021 dhe 2022, 12 në vitin 2023, 11 në vitin 2024 dhe 12 në vitin 2025.
6. Planifikimi dhe pjesëmarrja publike
I vetmi dokument planifikimi për kulturën është plani vjetor i Qendrës, ndërsa përgjatë periudhës 2020 - 2025 nuk u zhvillua asnjë konsultim publik për kulturën apo trashëgiminë. Bashkia thotë se po përgatit plane veprimi dhe projekte për zhvillimin e kulturës dhe se do t'i publikojë në faqen e saj zyrtare.
7. Kultura në të gjithë bashkinë
Aktiviteti kulturor është i përqendruar në qytetin e Divjakës. Investimi i vetëm i raportuar jashtë qytetit është një fushë futbolli në Tërbuf, e financuar me 3.065.634 lekë nga Federata Shqiptare e Futbollit dhe 2.000.000 lekë nga të ardhurat e vetë bashkisë. Nëse realizohen, qendra kulturore në Tërbuf dhe amfiteatri në Babunjë do të sillnin hapësira kulturore në dy nga katër njësitë administrative jashtë qytetit.
8. Konteksti kombëtar dhe evropian
Sipas Strategjisë Kombëtare të Turizmit 2024 - 2030, qarku i Fierit, përfshirë Divjakën, bën pjesë në klasterin e Bregdetit Adriatik. Divjaka nuk përmendet mes atraksioneve kulturore të këtij klasteri, por parku kombëtar, laguna dhe Kulla 360 tërheqin tashmë vizitorë. Sektori i turizmit i bashkisë ka të ardhura të rregullta nga kulla dhe nga shëtitjet me varka, ndërsa Qendra Kulturore nuk ka pothuajse asnjë; lidhja më e ngushtë e aktiviteteve kulturore me këta vizitorë mund t'u sjellë dobi të dyjave.
Si vend kandidat për anëtarësim në BE, Shqipëria ka akses në mbështetjen e BE-së për kulturën përmes Instrumentit për Asistencën e Para-Anëtarësimit (IPA) dhe programit EU4Culture. Nuk u gjet asnjë e dhënë që Divjaka t'i ketë përdorur këto instrumente për kulturën.
9. Gjetjet kryesore
- Kultura realizohet nga një institucion i vetëm, Qendra Kulturore e Fëmijëve, me 12 punonjës në vitin 2025.
- Programet buxhetore e vendosin programin e kulturës në 13,4 deri 13,9 milionë lekë në vit, ndërsa përgjigja e bashkisë jep një buxhet të miratuar prej 20.746.000 lekësh, pa përcaktuar vitin.
- Aktivitetet sportive (87) janë më të shumta se shfaqjet kulturore (31) dhe shfaqjet artistike të financuara (6).
- Nuk pati restaurim trashëgimie; një qendër kulturore në Tërbuf dhe një amfiteatër në Babunjë janë në përgatitje.
- Nuk ka strategji kulture dhe as konsultim publik për kulturën; bashkia thotë se po përgatit plane veprimi.
- Popullsia u ul me 27,4% mes viteve 2011 dhe 2023.
10. Rekomandimet
Shpjegimi i buxhetit të kulturës
Shifra prej 20.746.000 lekësh në përgjigje dhe 13,4 deri 13,9 milionë lekët në programet buxhetore nuk mund të përshkruajnë të dyja të njëjtin buxhet. Drejtoria e financës mund të publikojë një shënim të shkurtër që shpjegon çfarë mbulon shifra e përgjigjes dhe për cilin vit është, dhe më pas ta raportojë çdo vit buxhetin e planifikuar dhe të realizuar të kulturës në të njëjtën mënyrë si programet buxhetore.
Publikimi i planeve të premtuara të veprimit
Bashkia është angazhuar të publikojë plane veprimi për kulturën në faqen e saj. Bërja e kësaj, pas të paktën një takimi publik me banorët, prindërit dhe shkollat, do t'i jepte Qendrës një drejtim të qartë dhe do të ishte konsultimi i parë publik për kulturën në këtë periudhë.
Ekuilibër mes kulturës dhe sportit në programin e Qendrës
Programi sportiv i Qendrës është shumë më i madh se ai kulturor. Pa e pakësuar sportin, Qendra mund të vendosë çdo vit një objektiv për aktivitetet kulturore, për shembull në muzikë, teatër dhe lexim, dhe të raportojë numrin e pjesëmarrësve, në mënyrë që kultura të ketë vendin e saj në program.
Përfundimi i projekteve jashtë qytetit
Qendra kulturore në Tërbuf dhe amfiteatri në Babunjë do të ishin hapësirat e para kulturore jashtë qytetit. Bashkia mund të publikojë afatet dhe kostot e tyre dhe të planifikojë që më parë aktivitetet që do të presin, në mënyrë që hapësirat e reja të përdoren që në fillim.
Lidhja e kulturës me turizmin
Vizitorët e Divjakës vijnë për parkun kombëtar, lagunën dhe Kullën 360. Qendra mund të organizojë aktivitete kulturore verore në këto vende, në bashkëpunim me sektorin e turizmit, dhe të mbajë një pjesë të të ardhurave për programin e saj. Një projekt i tillë do të ishte gjithashtu një bazë e mirë për një aplikim në programet e BE-së si IPA dhe EU4Culture.
Rreth të dhënave
Të dhënat për popullsinë janë nga Censusi 2023 i INSTAT-it. Buxheti i miratuar dhe aktivitetet janë sipas raportimit të bashkisë; shifrat e programit janë nga tabelat e programit buxhetor afatmesëm (PBA) 2026 - 2028 dhe nga projektbuxheti i vitit 2026, të publikuara nga bashkia.
Është bërë çdo përpjekje që kjo analizë të bazohet në të dhënat e dhëna nga bashkia, të plotësuara me të dhëna nga Programet Buxhetore Afatmesme (PBA) të publikuara online. Për komente ose pyetje, ju lutemi kontaktoni artivista@arti-vista.org.
Ky postim është përgatitur në kuadër të projektit CulturAL, me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian. Përmbajtja e tij është përgjegjësi e vetme e Qendra Kombëtare për Shërbime Komunitare dhe Qendra Artivista dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht qëndrimet e Bashkimit Evropian.
