Gjendja e Kulturës në Shqipëri 2025 · Profilet bashkiake · Qendra Artivista
Ky profil bazohet në programet buxhetore afatmesme (PBA) të Bashkisë Fushë-Arrëz për 2022 - 2024, 2023 - 2025 dhe 2024 - 2026 dhe në Censusin e Popullsisë dhe Banesave 2023 të INSTAT-it; bashkia nuk iu përgjigj kërkesës së Qendrës Artivista për informacion mbi kulturën, pavarësisht disa kërkesave. Shumat janë në lekë.
Në një vështrim
| Qarku | Shkodër |
| Njësitë administrative | 5: Fushë-Arrëz, Fierzë, Blerim, Qafë-Mali, Iballë |
| Sipërfaqja | 540 km² (sipas programit buxhetor të bashkisë) |
| Popullsia, Censusi 2023 | 4.878 (rreth 9 banorë për km²); rreth 34,1% më pak se në vitin 2011 |
| Banorë 65 vjeç e lart | 16,5% (mesatarja kombëtare 19,7%) |
| Buxheti i kulturës | Asnjë program i veçantë kulture në programet buxhetore 2022 - 2024, 2023 - 2025 dhe 2024 - 2026 |
| Institucionet kulturore | Asnjë me të ardhura të raportuara; në buxhet nuk shfaqet asnjë bibliotekë, muze, teatër apo qendër kulturore |
| Përgjigja ndaj kërkesës për informacion | Asnjë, pavarësisht disa kërkesave |
Përmbledhje
Fushë-Arrëza, një bashki e vogël malore në veri, e ndërtuar gjatë periudhës komuniste rreth përpunimit të bakrit dhe drurit, ka humbur rreth një të tretën e popullsisë që nga viti 2011. Ajo është rasti më i qartë në këtë seri i një bashkie ku kultura nuk ka vend të vetin në buxhet.
Programet buxhetore afatmesme të bashkisë për 2022 - 2024, 2023 - 2025 dhe 2024 - 2026 e ndajnë buxhetin në rreth njëmbëdhjetë programe, asnjë prej tyre për kulturën. Organizimi i aktiviteteve kulturore dhe promovimi i identitetit kombëtar e lokal shfaqen vetëm si objektiv i dytë i programit të arsimit bazë, pa kosto, aktivitet apo tregues të lidhur me to.
Bashkia nuk iu përgjigj kërkesës së Qendrës Artivista për informacion, pavarësisht disa kërkesave, prandaj ky profil mbështetet tërësisht te programet buxhetore. Ato nuk tregojnë asnjë institucion kulturor, asnjë punonjës për kulturën dhe asnjë program kulturor përgjatë periudhës 2020 - 2026. Njëkohësisht, vizioni i vetë bashkisë për të ardhmen mbështetet te turizmi malor, për të cilin kultura dhe trashëgimia mund të ishin një vlerë.
1. Qeverisja dhe institucionet
Programet buxhetore nuk identifikojnë një drejtori kulture, një institucion kulturor apo staf të dedikuar. Kultura përmendet vetëm brenda programit 09120, arsimi bazë përfshirë arsimin parashkollor, deklarata e politikës së të cilit rendit si objektiv të dytë organizimin e aktiviteteve kulturore dhe promovimin e identitetit kombëtar e lokal, pas mirëmbajtjes së godinave shkollore.
2. Financimi
Shumica e bashkive shqiptare e raportojnë kulturën nën programin 08220, trashëgimia kulturore, eventet artistike dhe kulturore. Fushë-Arrëza nuk e përdor këtë program në asnjë nga tre programet buxhetore të shqyrtuara. Programi i arsimit që përmban objektivin kulturor kushtoi midis 34,2 dhe 39,1 milionë lekë në vit përgjatë periudhës 2021 - 2023, me 56,6 milionë lekë të planifikuara për vitin 2024, kur u përfshi një rikonstruksion shkolle në Iballë, dhe 42,6 milionë lekë në vit për vitet 2025 dhe 2026. Asgjë prej tyre nuk identifikohet si shpenzim për kulturën.
Tabela e tarifave që shfaqet në çdo program buxhetor ka rreshta për bibliotekën, muzetë, teatrin, qendrën kulturore të fëmijëve, pallatin e sportit dhe qendrën komunitare. Të gjithë janë bosh në çdo vit. Vetëm kopshtet dhe çerdhet sjellin tarifa, 410.000 lekë dhe 210.000 lekë në vit nga viti 2023. Rreshtat bosh sugjerojnë se bashkia nuk drejton asnjë institucion kulturor që mbledh tarifa.
3. Programi kulturor
Programet buxhetore nuk raportojnë aktivitete, festivale apo projekte kulturore dhe asnjë tregues për objektivin kulturor të programit të arsimit, treguesit e të cilit mbulojnë vetëm nxënësit, mësuesit dhe klasat. Në dokumentet e shqyrtuara nuk u gjet asnjë e dhënë për një program kulturor të organizuar përgjatë periudhës 2020 - 2026.
4. Trashëgimia
Qyteti i Fushë-Arrëzës u ndërtua si vendbanim industrial i planifikuar, pjesë e një grupi qendrash të përpunimit të bakrit në veri që përfshin edhe Kurbneshin dhe Spaçin. Vetë e kaluara e tij industriale është një formë trashëgimie. Iballa, një nga njësitë e saj administrative, është një vendbanim shumë më i vjetër, i lidhur me malësitë historike të Pukës dhe Dukagjinit, ku dy kisha dhe një xhami qëndrojnë pranë njëra-tjetrës. Programet buxhetore nuk përmendin shpenzime për trashëgiminë.
5. Stafi
Programet buxhetore raportojnë staf vetëm për arsimin, mësues dhe personel ndihmës në shkolla dhe kopshte. Asnjë pozicion nuk i atribuohet kulturës.
6. Planifikimi dhe pjesëmarrja publike
Vizioni afatgjatë i bashkisë e përshkruan Fushë-Arrëzën si një qytet të vogël e të rinovuar, të ndërtuar mbi përdorimin e qëndrueshëm të burimeve natyrore dhe pyjeve, me turizmin malor dhe bimët mjekësore si drejtimet kryesore. Kultura përmendet vetëm mes sektorëve ku nevojiten burime njerëzore të kualifikuara. Bashkia zhvillon konsultime publike për buxhetin në tërësi, por nuk u identifikua asnjë për kulturën.
7. Kultura në territorin e bashkisë
Dokumentet nuk japin informacion për veprimtari apo investime kulturore në Fushë-Arrëz, Fierzë, Blerim, Qafë-Mali apo Iballë.
Përfundime
- Fushë-Arrëza nuk ka program kulture në programet e saj buxhetore për 2022 - 2024, 2023 - 2025 dhe 2024 - 2026.
- Kultura shfaqet vetëm si objektiv i dytë i programit të arsimit bazë, pa kosto apo tregues.
- Asnjë institucion kulturor nuk mbledh tarifa, dhe nuk raportohen punonjës apo aktivitete për kulturën.
- Popullsia ra me rreth një të tretën midis viteve 2011 dhe 2023.
- Vizioni i bashkisë mbështetet te turizmi malor, të cilit trashëgimia e saj industriale dhe fetare mund t'i japë kontribut.
Rekomandime
Përgjigje ndaj kërkesës për informacion
Një përgjigje ndaj kërkesës së Qendrës Artivista, qoftë edhe e shkurtër, do të bënte të mundur përshkrimin e aktiviteteve kulturore që mund të zhvillohen pa u shfaqur në programet buxhetore dhe përfshirjen e tyre në botimet e ardhshme të këtij profili.
Një zë për kulturën në buxhet
Edhe një shumë e vogël nën programin 08220, ose një zë i kostuar veçmas brenda programit të arsimit, do të tregonte se sa shpenzon bashkia për kulturën dhe do t'i lejonte të vendosë objektiva të thjeshtë, si numri i aktiviteteve dhe i pjesëmarrësve çdo vit.
Sqarimi i hapësirave kulturore që ekzistojnë
Buxheti rendit bibliotekën, muzetë, teatrin dhe qendrën kulturore si kategori tarifash, por nuk raporton asgjë për to. Bashkia mund të sqarojë nëse ekziston ndonjë hapësirë e tillë dhe, nëse po, si përdoret.
Lidhja e kulturës me turizmin malor
Trashëgimia industriale e qytetit dhe historia e Iballës mund të bëhen pjesë e ofertës turistike që bashkia synon të ndërtojë. Një projekt i vogël, si një ekspozitë e historisë vendore apo një aktivitet veror, mund të përgatitet me banorët dhe diasporën dhe të mbështetet me fonde kombëtare apo të donatorëve.
Konsultimi i banorëve për kulturën
Bashkia i konsulton tashmë banorët për buxhetin. Shtimi i një pyetjeje për kulturën në këto konsultime do të tregonte se çfarë aktivitetesh dëshirojnë banorët dhe ku.
Rreth të dhënave
Të dhënat për popullsinë janë nga Censusi 2023 i INSTAT-it. I gjithë informacioni tjetër është nga programet buxhetore afatmesme (PBA) të bashkisë për 2022 - 2024, 2023 - 2025 dhe 2024 - 2026; bashkia nuk iu përgjigj kërkesës së Qendrës Artivista për informacion, pavarësisht disa kërkesave.
Është bërë çdo përpjekje që kjo analizë të bazohet në të dhënat e dhëna nga bashkia, të plotësuara me të dhëna nga Programet Buxhetore Afatmesme (PBA) të publikuara online. Për komente ose pyetje, ju lutemi kontaktoni artivista@arti-vista.org.
Ky postim është përgatitur në kuadër të projektit CulturAL, me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian. Përmbajtja e tij është përgjegjësi e vetme e Qendra Kombëtare për Shërbime Komunitare dhe Qendra Artivista dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht qëndrimet e Bashkimit Evropian.
