Gjendja e Kulturës në Shqipëri 2025 · Profilet bashkiake · Qendra Artivista
Ky profil bazohet në informacionin e dhënë nga Bashkia Gjirokastër në përgjigje të kërkesës së Qendrës Artivista për informacion mbi kulturën (2026), në programet buxhetore afatmesme të bashkisë (PBA) dhe në Censusin e Popullsisë dhe Banesave 2023 të INSTAT-it. Shumat janë në lekë.
Në një vështrim
| Qarku | Gjirokastër |
| Njësitë administrative | 7: Gjirokastër, Cepo, Lazarat, Picar, Lunxhëri, Odrie, Antigonë |
| Sipërfaqja | 469,25 km² |
| Popullsia, Censusi 2023 | 23.270 (rreth 50 banorë për km²); 8,0% më pak se në vitin 2011 |
| Banorë 65 vjeç e lart | 24,4% (mesatarja kombëtare 19,7%) |
| Institucionet kulturore | Agjencia për Aktivitete dhe Turizëm, Kinemaja, Teatri, Pallati i Sportit |
| Stafi | Nga 10 në vitin 2020 në 54 në vitin 2024 dhe 28 në vitin 2025 |
| Aktivitete në kalendarët e bashkisë | 74 (2023), 113 të planifikuara (2024), 103 (2025) |
| Investime në kulturë dhe sport | 279,6 milionë lekë në 7 projekte, 2020 - 2025 |
Përmbledhje
Gjirokastra, qytet i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s që nga viti 2005, ka një nga kalendarët kulturorë më të ngjeshur në këtë seri. Kalendarët vjetorë të bashkisë, të bashkëlidhur me përgjigjen, listojnë 74 aktivitete në vitin 2023, 113 aktivitete të planifikuara në vitin 2024 dhe 103 aktivitete në vitin 2025, nga teatri dhe polifonia te festivalet në pazarin e vjetër dhe në fshatrat e Lunxhërisë dhe Antigonesë.
Kultura menaxhohet bashkë me turizmin dhe sportin nga Agjencia për Aktivitete dhe Turizëm, krahas kinemasë, teatrit dhe Pallatit të Sportit. Stafi në këto struktura u rrit nga 10 në vitin 2020 në 54 në vitin 2024, para se të binte në 28 në vitin 2025. Në të njëjtën periudhë bashkia raportoi investime të mëdha në qendrën historike: rreth 1,09 miliardë lekë në punime urbane dhe të trashëgimisë përgjatë periudhës 2022 - 2024, përfshirë kalanë dhe Sheshin Çerçiz Topulli, si dhe 279,6 milionë lekë në projekte kulture dhe sporti, përfshirë rindërtimin e Teatrit Zihni Sako.
Përgjigja nuk jep buxhetin e kulturës, nuk trajton konsultimet publike, strategjinë e kulturës apo të ardhurat nga kultura, dhe lë vitin 2021 pa kalendar aktivitetesh. Këto mungesa e bëjnë të vështirë të gjykohet sa shpenzon bashkia për kulturën çdo vit dhe si marrin pjesë banorët në vendimmarrje.
1. Qeverisja dhe institucionet
Agjencia për Aktivitete dhe Turizëm, me seli në Sheshin Çerçiz Topulli, organizon dhe promovon aktivitetet kulturore, artistike dhe turistike dhe trashëgiminë e qytetit. Në varësi të bashkisë janë edhe tri institucione të tjera: Kinemaja, në rrugën Astrit Karagjozi, që organizon shfaqje filmash, festivale dhe aktivitete audiovizive; Teatri, që vë në skenë shfaqje dhe mbështet artistët vendorë; dhe Pallati i Sportit. Programi buxhetor afatmesëm i bashkon turizmin, trashëgiminë, artin, kulturën dhe sportin në një program të përbashkët.
2. Stafi dhe financimi
Stafi në strukturat përgjegjëse për kulturën u rrit nga 10 në vitet 2020 dhe 2021 në 14 në vitin 2022, 28 në vitin 2023 dhe 54 në vitin 2024, pastaj ra në 28 në vitin 2025. Përgjigja jep për çdo vit një ndarje sipas gjinisë që përputhet me këto totale. Ajo nuk raporton buxhetin e miratuar apo faktik për kulturën, prandaj kostoja e programit dhe pjesa e shpenzuar realisht nuk mund të ndiqen nga të dhënat e vetë bashkisë.
3. Programi kulturor
Përgjigja përmban dy lloje të dhënash. Tabelat e vetë Agjencisë listojnë 10 aktivitete në vitin 2024 dhe 35 në vitin 2025, mes tyre Divani Lunxhiot, Iso mbi Kalldrëm, 20-vjetori i listimit në UNESCO, GjiroClassica, Qilimi Fest dhe shfaqje teatrore si Hamleti. Kalendarët vjetorë janë më të gjerë dhe përfshijnë aktivitete të bibliotekës, muzeve, Qendrës Kulturore të Fëmijëve, shkollave dhe partnerëve: 74 në vitin 2023, 113 të planifikuara në vitin 2024 dhe 103 në vitin 2025, si dhe kalendarë për vitet 2020 dhe 2022. Aktivitetet zhvillohen në teatër, kinema, Qendrën Kulturore Fato Berberi, pazar, kala, bibliotekë dhe sheshe të hapura.
4. Trashëgimia
Përgjigja rendit punime të mëdha në qendrën historike përgjatë periudhës 2022 - 2024, rreth 1,09 miliardë lekë gjithsej: rikonstruksionin e një strukture historike në kala (174,9 milionë lekë), rivitalizimin e Sheshit Çerçiz Topulli (149,4 milionë lekë), punime për mbrojtjen e rrugës së kalasë (80,7 milionë lekë) dhe disa projekte të planit urban, si valorizimi i Hamamit të Mecitës dhe i Dunavatit. Një tabelë e dytë rendit 279,6 milionë lekë në projekte kulture dhe sporti përgjatë periudhës 2020 - 2025, përfshirë Teatrin Zihni Sako (30,9 milionë lekë në vitin 2020, bashkëfinancuar nga BE-ja, dhe 11,5 milionë lekë punime të bashkisë në vitin 2021), Qendrën Kulturore Fato Berberi (50,4 milionë lekë, nga donatorë, 2022) dhe kinemanë multifunksionale Try (9,1 milionë lekë, 2023 - 2024).
5. Planifikimi dhe pjesëmarrja publike
Përgjigja nuk u përgjigjet pyetjeve për strategjinë e kulturës, konsultimet publike apo të ardhurat nga kultura. Kalendarët vjetorë tregojnë se bashkia e planifikon programin një vit përpara, por nuk ka të dhëna që banorët apo organizatat kulturore të jenë konsultuar për të, apo për investimet e mëdha në qendrën historike.
6. Kultura në territorin e bashkisë
Shumica e hapësirave dhe e investimeve janë në qytetin e Gjirokastrës. Kalendarët përfshijnë edhe aktivitete në njësitë administrative, si panaire fshatrash në Antigone dhe Lazarat, Divani Lunxhiot dhe aktivitete të transhumancës, por përgjigja nuk raporton aktivitete apo shpenzime sipas njësive.
Përfundime
- Kalendarët vjetorë të Gjirokastrës listojnë 74 deri 113 aktivitete kulturore dhe publike në vit përgjatë periudhës 2023 - 2025.
- Stafi në strukturat përgjegjëse për kulturën u rrit nga 10 në vitin 2020 në 54 në vitin 2024, pastaj ra në 28 në vitin 2025.
- Bashkia raporton rreth 1,09 miliardë lekë punime në qendrën historike dhe 279,6 milionë lekë në projekte kulture dhe sporti.
- Përgjigja nuk jep buxhet kulture dhe nuk trajton konsultimet, strategjinë apo të ardhurat nga kultura.
- Për vitin 2021 nuk u dha kalendar aktivitetesh, dhe aktivitetet nuk raportohen sipas njësive administrative.
Rekomandime
Publikimi i buxhetit të kulturës
Një qytet me trashëgiminë dhe kalendarin e Gjirokastrës ka nevojë për një buxhet të qartë kulture. Bashkia mund të publikojë çdo vit shpenzimet e planifikuara dhe faktike të Agjencisë, teatrit dhe kinemasë, të ndara nga turizmi dhe sporti.
Shpjegimi i ndryshimeve në staf
Stafi u rrit në 54 në vitin 2024 dhe ra në 28 në vitin 2025. Një shpjegim i shkurtër i asaj që ndryshoi, dhe i numrit të punonjësve që merren posaçërisht me kulturën, do të ndihmonte vlerësimin e kapaciteteve për të drejtuar hapësirat e reja dhe të restauruara.
Konsultimi i banorëve për qendrën historike
Investimet e mëdha në pazar, kala dhe sheshe prekin jetën e përditshme të banorëve. Dëgjesat publike për përdorimin e këtyre hapësirave, dhe për kalendarin vjetor, do t'i bënin vendimet më transparente dhe gjithëpërfshirëse.
Një strategji kulture
Me statusin UNESCO, një teatër, një kinema dhe një kalendar të pasur, Gjirokastra mund të hartojë një strategji kulture për 2026 - 2030 që lidh trashëgiminë, aktivitetet dhe turizmin, me objektiva dhe tregues.
Raportimi i aktiviteteve në një format të vetëm
Publikimi i kalendarëve në një format të vetëm dhe të numërtuar për çdo vit, me pjesëmarrësit dhe njësinë administrative të çdo aktiviteti, do të bënte të mundur ndjekjen e jetës kulturore në kohë dhe në gjithë territorin.
Rreth të dhënave
Të dhënat për popullsinë janë nga Censusi 2023 i INSTAT-it. Stafi, aktivitetet, kalendarët dhe investimet janë sipas raportimit të bashkisë në përgjigjen e saj, e cila ishte e skanuar dhe u lexua faqe pas faqeje. Programi i përbashkët për turizmin, trashëgiminë, artin, kulturën dhe sportin përshkruhet në programin buxhetor afatmesëm (PBA) 2025 - 2027 të bashkisë.
Është bërë çdo përpjekje që kjo analizë të bazohet në të dhënat e dhëna nga bashkia, të plotësuara me të dhëna nga Programet Buxhetore Afatmesme (PBA) të publikuara online. Për komente ose pyetje, ju lutemi kontaktoni artivista@arti-vista.org.
Ky postim është përgatitur në kuadër të projektit CulturAL, me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian. Përmbajtja e tij është përgjegjësi e vetme e Qendra Kombëtare për Shërbime Komunitare dhe Qendra Artivista dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht qëndrimet e Bashkimit Evropian.
