Gjendja e Kulturës në Shqipëri 2025 · Profilet bashkiake · Qendra Artivista
Ky profil bazohet në informacionin e dhënë nga Bashkia Kavajë në përgjigje të kërkesës së Qendrës Artivista për informacion mbi kulturën (2026) dhe në Censusin e Popullsisë dhe Banesave 2023 të INSTAT-it. Shumat janë në lekë.
Në një vështrim
| Qarku | Tiranë |
| Njësitë administrative | 5: Kavajë, Golem, Synej, Helmas, Luz i Vogël |
| Sipërfaqja | 198,81 km² |
| Popullsia, Censusi 2023 | 30.012 (rreth 151 banorë për km²); 25,1% më pak se në vitin 2011 |
| Banorë 65 vjeç e lart | 24,2% (mesatarja kombëtare 19,7%) |
| Buxheti i kulturës | 4.600.000 lekë në vitin 2025, për 6 aktivitete të emërtuara |
| Institucionet kulturore | Drejtoria e Kulturës dhe Sportit (33 punonjës) dhe Qendra Kulturore e Fëmijëve (6 punonjës) |
| Trashëgimia | Muzeu Etnografik u restaurua me fonde EU4Culture (mbi 1 milion euro); dy shtatore monumentale, 7.000.000 lekë |
Përmbledhje
Kavaja, në bregdetin e Adriatikut në jug të Durrësit, e menaxhon kulturën përmes Drejtorisë së Kulturës dhe Sportit dhe Qendrës Kulturore të Fëmijëve, të dyja në Pallatin e Kulturës “Mustafa Krantja”. Buxheti i saj për aktivitetet kulturore ishte midis 3,1 dhe 4,6 milionë lekë në vit përgjatë periudhës 2020 - 2025, i shpenzuar për një grup të vogël dhe të qëndrueshëm aktivitetesh: Maratona e Këngës Popullore dhe “Verë dhe Portokalle” çdo vit, hapja e sezonit turistik, një aktivitet i komunitetit vlleh, Festivali i Fëmijëve dhe festat e fundvitit.
Investimi më i madh në kulturë nuk erdhi nga buxheti i bashkisë. Muzeu Etnografik, i dëmtuar nga tërmeti i nëntorit 2019, u restaurua dhe u digjitalizua përmes programit EU4Culture të financuar nga Bashkimi Evropian, të zbatuar nga UNOPS, me një kosto mbi 1 milion euro. Vetë bashkia shpenzoi 7 milionë lekë në vitin 2025 për t'i kthyer dy buste ekzistuese në shtatore monumentale.
Kavaja nuk ka strategji kulture, nuk ka të ardhura nga kultura dhe nuk i raporton aktivitetet sipas njësive administrative. Popullsia e saj ra me një të katërtën midis dy censuseve, dhe pothuajse një në katër banorë është 65 vjeç e lart.
1. Qeverisja dhe institucionet
Drejtoria e Kulturës dhe Sportit, në katin e tretë të Pallatit të Kulturës “Mustafa Krantja” në qendër të qytetit, organizon aktivitetet kulturore, artistike dhe sportive dhe administron skenat, sallat dhe shërbimin bibliotekar. Qendra Kulturore e Fëmijëve, në katin e dytë të së njëjtës ndërtesë, ofron aktivitete edukative, kulturore dhe artistike për fëmijët. Në vitin 2025 ish-Drejtoria e Kulturës, Trashëgimisë Kulturore, Turizmit dhe Sportit u riorganizua dhe dy nga sektorët e saj u bënë drejtori më vete.
2. Stafi dhe financimi
Buxheti për aktivitetet kulturore ishte 3.300.000 lekë në vitin 2020, 3.600.000 lekë në vitet 2021 dhe 2022, 3.100.000 lekë në vitin 2023 dhe 4.600.000 lekë në vitet 2024 dhe 2025. Përgjigja e shkruan shumën e vitit 2021 si 36.000.000 me shifra, por 3.600.000 me fjalë; aktivitetet e listuara për atë vit mblidhen në 3.600.000 lekë. Në vitin 2020 aktivitetet e listuara mblidhen në 3.200.000 lekë, 100.000 lekë më pak se totali i dhënë. Stafi në strukturat përgjegjëse për kulturën ishte 35 punonjës përgjatë periudhës 2020 - 2023, 50 në vitin 2024 dhe 33 në vitin 2025, pas riorganizimit. Institucionet kulturore nuk kanë të ardhura të veta.
3. Programi kulturor
Bashkia organizoi ose financoi 4 aktivitete në vit përgjatë periudhës 2020 - 2023 dhe 6 në vitet 2024 dhe 2025. Secili nga aktivitetet kryesore mori rreth 1 milion lekë. Maratona e Këngës Popullore dhe “Verë dhe Portokalle” u zhvilluan çdo vit; hapja e sezonit turistik dhe një aktivitet i komunitetit vlleh u shtuan në vitin 2021; Festivali i Fëmijëve u rikthye në vitin 2024, bashkë me festat e fundvitit. Aktivitetet zhvillohen në Pallatin e Kulturës “Mustafa Krantja”, në Qendrën Kulturore “Aleksandër Moisiu” dhe në hapësira publike në gjithë bashkinë.
4. Trashëgimia
Muzeu Etnografik, i dëmtuar nga tërmeti i vitit 2019, u restaurua në një projekt dyvjeçar që përfshiu strukturën, koleksionin dhe digjitalizimin e tij. Ai u financua nga programi EU4Culture i Bashkimit Evropian dhe u zbatua nga UNOPS, me mbi 1 milion euro. Në vitin 2025 bashkia shpenzoi 7.000.000 lekë për të zëvendësuar bustet e Indrit Carës (“Ushtar Kavaja”), të përuruar më 31 mars, dhe të Josif Budos, të përuruar më 10 korrik, me shtatore monumentale.
5. Planifikimi dhe pjesëmarrja publike
Kavaja nuk ka strategji kulture. Veprimtaria kulturore ndjek planet vjetore të punës së Drejtorisë, një kalendar aktivitetesh dhe vendimet e Këshillit Bashkiak. Bashkia thotë se ka zhvilluar konsultime dhe takime me komunitetin dhe aktorët vendorë kur projektet e kanë kërkuar, por nuk jep numër.
6. Kultura në territorin e bashkisë
Përgjigja thotë se aktivitetet dhe investimet arritën në katër njësitë administrative Golem, Synej, Helmas dhe Luz i Vogël, por nuk ka shifra sipas njësive. Të dy institucionet kulturore ndodhen në qytetin e Kavajës.
Përfundime
- Buxheti për aktivitetet kulturore ishte midis 3,1 dhe 4,6 milionë lekë në vit, i shpenzuar për 4 deri 6 aktivitete të emërtuara.
- Muzeu Etnografik u restaurua me mbi 1 milion euro nga programi EU4Culture.
- Bashkia shpenzoi 7 milionë lekë për dy shtatore monumentale në vitin 2025.
- Stafi u rrit nga 35 në 50 në vitin 2024 dhe ra në 33 në vitin 2025 pas një riorganizimi.
- Nuk ka strategji kulture, të ardhura nga kultura apo të dhëna sipas njësive administrative.
Rekomandime
Korrigjimi dhe plotësimi i shifrave të buxhetit
Shuma e vitit 2021 duhet raportuar si 3.600.000 lekë dhe diferenca prej 100.000 lekësh e vitit 2020 duhet shpjeguar. Publikimi i shpenzimeve të planifikuara dhe faktike për çdo vit do t'i bënte shifrat më të lehta për t'u ndjekur.
Muzeu i restauruar si pasuri e qëndrueshme
Pas një investimi mbi 1 milion euro, Muzeu Etnografik ka nevojë për një plan për orarin, stafin, programet edukative dhe numrin e vizitorëve, të raportuar çdo vit.
Kultura në bregdet dhe në fshatra
Golemi dhe njësitë e tjera mund të presin një pjesë të programit, sidomos në sezonin turistik. Raportimi i aktiviteteve sipas njësive do të tregonte sa larg shkon kultura përtej qytetit.
Një strategji kulture
Një strategji për 2026 - 2030, e diskutuar me banorët dhe grupet kulturore, mund të lidhë trashëgiminë, sezonin veror dhe punën e Qendrës Kulturore të Fëmijëve, me objektiva të qarta.
Rreth të dhënave
Të dhënat për popullsinë janë nga Censusi 2023 i INSTAT-it. Buxheti, aktivitetet, stafi dhe trashëgimia janë sipas raportimit të bashkisë në përgjigjen e saj. Për Kavajën nuk ishte i disponueshëm programi buxhetor afatmesëm (PBA).
Është bërë çdo përpjekje që kjo analizë të bazohet në të dhënat e dhëna nga bashkia, të plotësuara me të dhëna nga Programet Buxhetore Afatmesme (PBA) të publikuara online. Për komente ose pyetje, ju lutemi kontaktoni artivista@arti-vista.org.
Ky postim është përgatitur në kuadër të projektit CulturAL, me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian. Përmbajtja e tij është përgjegjësi e vetme e Qendra Kombëtare për Shërbime Komunitare dhe Qendra Artivista dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht qëndrimet e Bashkimit Evropian.
