Gjendja e Kulturës në Shqipëri 2025 · Profilet bashkiake · Qendra Artivista
Ky profil bazohet në informacionin e dhënë nga Bashkia Klos në përgjigje të kërkesës së Qendrës Artivista për informacion mbi kulturën (2026) dhe në Censusin e Popullsisë dhe Banesave 2023 të INSTAT-it. Shumat janë në lekë.
Në një vështrim
| Qarku | Dibër |
| Njësitë administrative | 4: Klos, Gurrë, Suç, Xibër |
| Sipërfaqja | 357,72 km² |
| Popullsia, Censusi 2023 | 12.172 (rreth 34 banorë për km²); 26,7% më pak se në vitin 2011 |
| Banorë 65 vjeç e lart | 16,8% (mesatarja kombëtare 19,7%) |
| Buxheti i kulturës | Midis 0,4 dhe 15,7 milionë lekë në vit; 3.825.660 lekë në vitin 2025 |
| Aktivitete dhe përfitues | Nga 2 aktivitete dhe 1.000 përfitues në vitin 2020 në 5 aktivitete dhe 8.000 në vitin 2025 |
| Trashëgimia | Mobilimi i Muzeut Historik të Petralbës, 16.538.800 lekë (2022 dhe 2024) |
Përmbledhje
Klosi, në luginën e Matit, raporton një buxhet kulture që ndryshon ndjeshëm nga viti në vit: 433.200 lekë në vitin 2020, 12,3 milionë në vitin 2021, 1,1 milion në vitin 2022, 15,7 milionë në vitin 2023, 10,4 milionë në vitin 2024 dhe 3,8 milionë në vitin 2025. Përgjigja jep edhe një shumë shumë më të vogël për fondet e shpërndara për aktivitetet kulturore, midis 0,4 dhe 1,8 milionë lekë në vit, pa shpjeguar lidhjen mes dy serive.
Programi kulturor është i vogël por në rritje, nga 2 aktivitete në vitin 2020 në 5 në vitin 2025, ndërsa numri i përfituesve u rrit nga 1.000 në 8.000. Një panair vendor dhe një festë folklorike zhvillohen çdo vit; gjatë periudhës u shtuan një festival i fëmijëve, Muaji i Letërsisë, “Verë dhe Portokalle” dhe Festa e Emigrantit në Xibër dhe Gurrë të Bardhë.
Investimi kryesor ishte mobilimi i Muzeut Historik të Petralbës, me vlerë 16,5 milionë lekë. Kultura drejtohet nga një ekip i vogël prej 3 deri 6 personash, përfshirë një punonjës biblioteke dhe një punonjës muzeu. Bashkia vëren se, në mungesë të një databaze të detajuar, të dhënat e saj paraqiten në mënyrë të përgjithshme.
1. Qeverisja dhe institucionet
Klosi ka një bibliotekë publike në qendër të qytetit dhe, që nga viti 2022, një muze me punonjësin e vet. Një përgjegjës sektori dhe një specialist punojnë për kulturën gjatë gjithë periudhës. Përgjigja raporton 3 persona në kulturë në vitet 2020 dhe 2021, 4 në vitin 2022, 5 në vitin 2023 dhe 6 në vitet 2024 dhe 2025.
2. Financimi
Përgjigja jep një shifër buxheti për vit, pa përcaktuar nëse është shuma e miratuar apo e realizuar: 433.200 lekë në vitin 2020, 12.276.841 lekë në vitin 2021, 1.084.880 lekë në vitin 2022, 15.658.330 lekë në vitin 2023, 10.416.625 lekë në vitin 2024 dhe 3.825.660 lekë në vitin 2025. Një seri e dytë, vlera totale e fondeve të shpërndara për aktivitetet kulturore, përputhet me të parën vetëm në vitin 2020 dhe është shumë më e vogël në vitet pasardhëse: 390.000 lekë në vitin 2021, 1.043.880 lekë në vitin 2022, 1.751.000 lekë në vitin 2023, 1.660.000 lekë në vitin 2024 dhe 1.372.000 lekë në vitin 2025. Bashkia nuk ka të dhëna specifike për të ardhurat nga institucionet e saj kulturore.
3. Programi kulturor
Numri i aktiviteteve të mbështetura u rrit nga 2 në vitet 2020 dhe 2021 në 3 në vitet 2022 dhe 2023, 4 në vitin 2024 dhe 5 në vitin 2025, dhe përfituesit nga 1.000 në 8.000. Një panair vendor dhe një festë folklorike dhe tradicionale u zhvilluan çdo vit. Festivali i parë i fëmijëve u mbajt në vitin 2022; Muaji i Letërsisë dhe aktiviteti kulturor “Verë dhe Portokalle” u shtuan në vitin 2024; dhe në vitin 2025 u organizua Festa e Emigrantit në Xibër dhe Gurrë të Bardhë. Aktivitetet përdorin sheshet publike, shkollat dhe ambientet sportive, hapësira natyrore dhe turistike dhe ambientet e njësive administrative.
4. Trashëgimia
Muzeu Historik i Petralbës u mobilua në dy faza, në vitet 2022 dhe 2024, me gjithsej 16.538.800 lekë. Përgjigja nuk e jep burimin e fondeve. Bashkia përmend edhe një nismë për inventarizimin dhe promovimin e trashëgimisë, përfshirë kullat tradicionale të zonës.
5. Planifikimi dhe pjesëmarrja publike
Klosi nuk ka një strategji të vetme kulture. Përgjigja rendit si nisma kryesore aktivitetet folklorike dhe promovuese vendore, bashkëpunimin me institucione dhe shoqata kulturore dhe inventarizimin e kullave tradicionale, dhe thotë se bashkia është e angazhuar në turizmin kulturor dhe natyror. Ajo përshkruan takime me banorët, grupet e interesit, artistët vendorë dhe partnerët, por nuk e regjistron numrin e konsultimeve formale.
6. Kultura në territorin e bashkisë
Sipas përgjigjes, aktivitetet zhvillohen në të gjitha njësitë administrative, sipas karakterit të secilës zonë. I vetmi aktivitet i lidhur me një njësi të caktuar është Festa e Emigrantit në Xibër dhe Gurrë të Bardhë.
Përfundime
- Buxheti i kulturës ndryshoi nga 0,4 në 15,7 milionë lekë në vit, pa një tendencë të qartë.
- Një seri e dytë e fondeve të shpërndara për aktivitetet është shumë më e vogël dhe nuk shpjegohet.
- Aktivitetet u rritën nga 2 në 5 në vit dhe përfituesit nga 1.000 në 8.000.
- Mobilimi i Muzeut Historik të Petralbës kushtoi 16,5 milionë lekë, pa u dhënë burimi i financimit.
- Nuk ka strategji kulture dhe as regjistrim të konsultimeve formale.
Rekomandime
Shpjegimi i dy serive të buxhetit
Bashkia mund të tregojë qartë çfarë mbulon secila seri, për shembull buxhetin e plotë të kulturës, përfshirë punimet në muze, dhe pjesën e shpenzuar për aktivitete, dhe të raportojë shifrat e planifikuara dhe faktike për secilën.
Muzeu i hapur për vizitorët
Pas investimit në muzeun e Petralbës, publikimi i orarit, numrit të vizitorëve dhe i një programi të vogël edukativ për shkollat do ta tregonte vlerën e tij për komunitetin.
Mbështetja te Festa e Emigrantit
Festa në Xibër dhe Gurrë të Bardhë është një mënyrë e mirë për të arritur diasporën. Shtrirja e aktiviteteve të ngjashme në Suç dhe në fshatrat e tjera do ta përhapte kulturën në gjithë bashkinë.
Një databazë e thjeshtë për kulturën
Siç e vëren vetë bashkia, një databazë bazë e aktiviteteve, pjesëmarrësve, stafit dhe shpenzimeve do ta bënte raportimin e ardhshëm më të saktë.
Rreth të dhënave
Të dhënat për popullsinë janë nga Censusi 2023 i INSTAT-it. Buxheti, aktivitetet, përfituesit, stafi dhe trashëgimia janë sipas raportimit të bashkisë në përgjigjen e saj. Për Klosin nuk ishte i disponueshëm programi buxhetor afatmesëm (PBA).
Është bërë çdo përpjekje që kjo analizë të bazohet në të dhënat e dhëna nga bashkia, të plotësuara me të dhëna nga Programet Buxhetore Afatmesme (PBA) të publikuara online. Për komente ose pyetje, ju lutemi kontaktoni artivista@arti-vista.org.
Ky postim është përgatitur në kuadër të projektit CulturAL, me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian. Përmbajtja e tij është përgjegjësi e vetme e Qendra Kombëtare për Shërbime Komunitare dhe Qendra Artivista dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht qëndrimet e Bashkimit Evropian.
