Gjendja e Kulturës në Shqipëri 2025 · Profilet bashkiake · Qendra Artivista
Ky profil bazohet në raportet vjetore të performancës (Aneksi 3 dhe 4) të programit të kulturës për vitet 2021 - 2025, të dërguara nga Bashkia Lezhë në përgjigje të kërkesës së Qendrës Artivista për informacion mbi kulturën (2026), dhe në Censusin e Popullsisë dhe Banesave 2023 të INSTAT-it. Shumat janë në lekë.
Në një vështrim
| Qarku | Lezhë |
| Njësitë administrative | 10: Lezhë, Balldren, Blinisht, Dajç, Kallmet, Kolsh, Shëngjin, Shënkoll, Ungrej, Zejmen |
| Sipërfaqja | 514,97 km² |
| Popullsia, Censusi 2023 | 51.354 (rreth 100 banorë për km²); 21,8% më pak se në vitin 2011 |
| Banorë 65 vjeç e lart | 20,0% (mesatarja kombëtare 19,7%) |
| Programi i turizmit dhe kulturës | 32,0 milionë lekë fakt në vitin 2020; 55,9 milionë në vitin 2024 dhe 55,0 milionë në vitin 2025, sipas totaleve të raporteve vjetore |
| Stafi, 2025 | 16 në muze dhe bibliotekë; 12 në art dhe kulturë |
| Vizitorë në muze dhe qendra historike | 29.628 në vitin 2024 dhe 31.935 në vitin 2025 |
| Lexues të bibliotekës | 2.770 në vitin 2024 dhe 5.119 në vitin 2025 |
| E re në vitin 2025 | Shtatorja e Skënderbeut; Muzeu Arkeologjik në ndërtim |
Përmbledhje
Lezha është vendi ku është varrosur Skënderbeu dhe ku ai mblodhi fisnikët shqiptarë në Lidhjen e Lezhës në vitin 1444. Bashkia nuk dërgoi një letër përgjigjeje; në vend të saj dërgoi raportet vjetore të performancës së programit të kulturës për vitet 2021 - 2025, të cilat përdoren në këtë profil.
Sipas këtyre raporteve, shpenzimet u rritën ndjeshëm në vitet 2024 dhe 2025, në rreth 55 milionë lekë në vit. Në vitin 2024 rritja erdhi kryesisht nga 30,4 milionë lekë të shpenzuara për mirëmbajtjen e objekteve të kulturës; në vitin 2025 u përfundua një shtatore e Skënderbeut me 11,0 milionë lekë dhe nisi puna për një Muze Arkeologjik, me 4,1 milionë lekë të shpenzuara.
Vizitorët në muze dhe qendra historike arritën në 31.935 në vitin 2025, dhe lexuesit e bibliotekës pothuajse u dyfishuan në 5.119. Raportet tregojnë edhe disa mospërputhje, si mirëmbajtje e përshkruar si e kryer me shumë pak shpenzime, dhe totalet vjetore nuk janë gjithmonë të krahasueshme, sepse grupi i treguesve ndryshon nga viti në vit.
1. Qeverisja dhe institucionet
Raportet nuk i emërtojnë institucionet kulturore një nga një, por ndjekin stafin dhe shpenzimet për muzetë dhe bibliotekën, dhe për artin dhe kulturën. Një Këshill i Kulturës me 5 anëtarë u pagua 135.000 lekë në vit në vitet 2022 dhe 2023. Nga viti 2024 programi quhet “Turizmi dhe Kultura”, kodi AE127, me tre qëllime: turizmi gjatë gjithë vitit, mbrojtja dhe promovimi i vendeve historike, bibliotekave dhe muzeve, dhe promovimi i vlerave kulturore dhe i identitetit vendor e kombëtar.
2. Stafi dhe financimi
Totalet në raportet vjetore janë 31.984.500 lekë për vitin 2020, 33.461.940 lekë për vitin 2021, 26.970.696 lekë për vitin 2022, 24.587.100 lekë për vitin 2023, 55.942.400 lekë për vitin 2024 dhe 54.952.909 lekë për vitin 2025. Çdo total është shuma e shpenzimeve të lidhura me treguesit e ndjekur atë vit, ndaj raporti i vitit pasardhës ndonjëherë jep një shifër tjetër për të njëjtin vit: 23.255.740 lekë për vitin 2021 dhe 21.769.800 lekë për vitin 2022. Totali i vitit 2021 e llogarit edhe dy herë shpenzimin e bibliotekës prej 3.699.200 lekësh dhe përfshin 819.000 lekë të ardhura nga biletat.
Programi kishte 29 punonjës në vitet 2020 dhe 2021. Në vitin 2022 ishin 27, kundrejt një plani prej 28, me raportin që përmend mungesë likuiditetesh; 11 prej tyre punonin në muze dhe memorial. Stafi i muzeut dhe bibliotekës ishte 17 në vitin 2023 dhe 16 në vitet 2024 dhe 2025, dhe stafi i artit dhe kulturës 11 në vitin 2023, 13 në vitin 2024 dhe 12 në vitin 2025.
3. Programi kulturor
Numri i aktiviteteve ishte 8 në vitin 2020, 17 në vitin 2021, 64 në vitin 2022, nga të cilat 53 pa kosto, 29 në vitin 2023, nga të cilat 12 të paplanifikuara, dhe 15 si në vitin 2024 ashtu edhe në vitin 2025. Vizitorët në muze dhe memorial ishin 4.468 në vitin 2020 dhe 4.904 në vitin 2021, nën plan për shkak të pandemisë; biletat për vizitat në vendvarrimin e Skënderbeut u rritën nga 2.351 në 4.394, me të ardhura nga 274.100 në 819.000 lekë. Vizitorët e shërbimeve të trashëgimisë dhe kulturës arritën në 11.852 në vitin 2022 dhe 18.454 në vitin 2023, dhe vizitorët në qendrat muzeale dhe historike 29.628 në vitin 2024 dhe 31.935 në vitin 2025. Lexuesit e bibliotekës u rritën nga 2.770 në 5.119 midis viteve 2024 dhe 2025, edhe pse salla e leximit nuk u arredua. Tre grante në vit mbështesin talentet e reja.
4. Trashëgimia
Shtatorja e Gjergj Kastriotit Skënderbeut u përfundua në vitin 2025 me 10.965.767 lekë, kundrejt një plani prej 11.027.938 lekësh. Muzeu Arkeologjik ishte planifikuar për vitin 2024 me 5.483.100 lekë, por projekti nuk u zbatua nga donatori atë vit; në vitin 2025 punimet ishin në zbatim, me 4.117.894 lekë të shpenzuara nga 5.278.952 lekë të planifikuara. Në vitin 2021, forcimi i Pallatit të Kulturës dhe i bibliotekës nuk nisi sepse projekti nuk ishte hartuar. Disa shifra të mirëmbajtjes nuk përputhen me komentet: në vitin 2023 u shpenzuan 451.000 lekë kundrejt një plani të rishikuar prej 38.793.800 lekësh, edhe pse mirëmbajtja përshkruhet si e kryer, ndërsa në vitin 2025 raportet thonë se Galeria e Arteve, muzeu dhe memoriali nuk u mirëmbajtën, edhe pse për këto zëra u regjistruan 4.935.396 lekë dhe 1.705.547 lekë.
5. Planifikimi dhe pjesëmarrja publike
Raportet nuk përmendin strategji kulture apo konsultime publike. Qëllimet e tyre të politikës përqendrohen te turizmi, mbrojtja e vendeve historike dhe promovimi i identitetit vendor dhe kombëtar.
6. Kultura në territorin e bashkisë
Raportet i japin të gjitha shifrat për bashkinë në tërësi, pa ndarje sipas njësive administrative.
Përfundime
- Lezha dërgoi raportet vjetore të performancës në vend të një letre përgjigjeje.
- Shpenzimet u rritën në rreth 55 milionë lekë në vit në vitet 2024 dhe 2025, kryesisht për mirëmbajtjen e objekteve, shtatoren e Skënderbeut dhe Muzeun Arkeologjik.
- Vizitorët në muze dhe qendra historike arritën në 31.935 në vitin 2025, dhe lexuesit e bibliotekës pothuajse u dyfishuan.
- Totalet vjetore nuk janë gjithmonë të krahasueshme, sepse treguesit ndryshojnë nga viti në vit.
- Disa shifra të mirëmbajtjes nuk përputhen me komentet në raporte.
Rekomandime
Përgjigje e drejtpërdrejtë ndaj pyetjeve
Një përgjigje e shkurtër për institucionet, stafin, konsultimet, fondet për trashëgiminë, të ardhurat dhe aktivitetet sipas njësive do ta plotësonte pamjen që japin raportet e performancës.
Të njëjtët tregues çdo vit
Ndjekja e të njëjtëve tregues çdo vit, dhe dhënia veçmas e buxhetit të plotë të programit, do t'i bënte shifrat e Lezhës të krahasueshme në kohë.
Verifikimi i shifrave të mirëmbajtjes
Shpjegimi i zërave ku shpenzimet dhe komentet nuk përputhen do ta rriste besimin te raportet.
Lidhja e vendeve të trashëgimisë
Me Memorialin e Skënderbeut, kalanë, shtatoren e re dhe Muzeun Arkeologjik të ardhshëm, një itinerar dhe program i përbashkët për vizitorët do t'u shërbente si banorëve ashtu edhe vizitorëve të Shëngjinit.
Rreth të dhënave
Të dhënat për popullsinë janë nga Censusi 2023 i INSTAT-it. Të gjitha shifrat e tjera janë nga raportet vjetore të performancës (Aneksi 3 dhe 4) të programit të kulturës 08220 / AE127 për vitet 2021 - 2025, të dërguara nga bashkia në përgjigje të kërkesës për informacion.
Është bërë çdo përpjekje që kjo analizë të bazohet në të dhënat e dhëna nga bashkia, të plotësuara me të dhëna nga Programet Buxhetore Afatmesme (PBA) të publikuara online. Për komente ose pyetje, ju lutemi kontaktoni artivista@arti-vista.org.
Ky postim është përgatitur në kuadër të projektit CulturAL, me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian. Përmbajtja e tij është përgjegjësi e vetme e Qendra Kombëtare për Shërbime Komunitare dhe Qendra Artivista dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht qëndrimet e Bashkimit Evropian.
