Gjendja e Kulturës në Shqipëri 2025 · Profilet bashkiake · Qendra Artivista
Ky profil bazohet në informacionin e dhënë nga Bashkia Mat në përgjigje të kërkesës së Qendrës Artivista për informacion mbi kulturën (2026), në programet buxhetore afatmesme të bashkisë (PBA) dhe në Censusin e Popullsisë dhe Banesave 2023 të INSTAT-it. Shumat janë në lekë.
Në një vështrim
| Qarku | Dibër |
| Njësitë administrative | 8: Burrel, Baz, Derjan, Komsi, Lis, Macukull, Rukaj, Ulëz |
| Sipërfaqja | 493,81 km² |
| Popullsia, Censusi 2023 | 17.405 (rreth 35 banorë për km²); 36,9% më pak se në vitin 2011 |
| Banorë 65 vjeç e lart | 21,0% (mesatarja kombëtare 19,7%) |
| Buxheti i kulturës, 2025 | 22,43 milionë lekë plan, 21,50 milionë fakt (95,9%) |
| Institucionet kulturore | Pallati i Kulturës “Shefqet Doda”, Muzeu Historik, Biblioteka “Pjetër Budi”, Qendra Kulturore e Fëmijëve, Sektori i Turizmit |
| Stafi | 28 |
| Aktivitete | 0 në vitin 2020, 7 në vitin 2023, 60 në vitin 2024, 25 në vitin 2025 |
| Të ardhura nga kultura | Rreth 100.000 lekë në vit nga qiraja e sallave |
Përmbledhje
Mati, me qendër në Burrel, humbi më shumë se një të tretën e popullsisë midis censuseve të viteve 2011 dhe 2023. Kultura ofrohet nga pesë institucione me gjithsej 28 punonjës: Pallati i Kulturës, Muzeu Historik, Biblioteka Publike, Qendra Kulturore e Fëmijëve dhe Sektori i Turizmit.
Në vitin 2025 bashkia planifikoi 22,43 milionë lekë për kulturën dhe shpenzoi 21,50 milionë, ose 95,9%. Pjesa më e madhe shkoi për stafin. Numri i aktiviteteve u rrit nga asnjë në vitin 2020 në 7 në vitin 2023, u hodh në 60 në vitin 2024 dhe ra në 25 në vitin 2025.
Nuk pati fonde për restaurimin e trashëgimisë përgjatë periudhës 2020 - 2025, dhe bashkia nuk ka strategji kulture; aktivitetet ndjekin një plan vjetor.
1. Qeverisja dhe institucionet
Pallati i Kulturës “Shefqet Doda”, në Parkun Geraldinë në Burrel, ka 300 vende për koncerte, festivale, teatër dhe kinema, dhe 9 punonjës (5 me kontratë të përhershme dhe 4 me kontratë). Në rrugën “Rexhep Pashë Mati” ndodhen Muzeu Historik i Matit (3 punonjës), Biblioteka Publike “Pjetër Budi” për lexues të të gjitha moshave (6 punonjës), Qendra Kulturore e Fëmijëve, që zbulon talente të reja në art e kulturë (7 punonjës), dhe Sektori i Turizmit, që promovon trashëgiminë e zonës (3 punonjës). Përgjigja u nënshkrua nga Drejtori i Shërbimeve Komunitare dhe Kulturore.
2. Stafi dhe financimi
Për vitin 2025 programi i kulturës kishte 22.430.550 lekë plan dhe 21.501.078 lekë fakt: 18.016.818 lekë për paga, 3.144.045 lekë për sigurime shoqërore, 289.615 lekë për mallra dhe shërbime dhe 50.600 lekë për transferta për individët. Përgjigja jep shifra vetëm për vitin 2025.
Një program buxhetor i mëparshëm i bashkisë, për 2022 - 2024, tregon se për programin e kulturës u shpenzuan 7.996.000 lekë në vitin 2019 dhe 8.060.000 lekë në vitin 2020, kur programi mbështeste kryesisht Qendrën Kulturore. Qiraja e sallave sjell rreth 100.000 lekë në vit.
3. Programi kulturor
Bashkia nuk zhvilloi asnjë aktivitet në vitin 2020, 2 në vitin 2021, 7 në vitin 2022 dhe 7 në vitin 2023, pastaj 60 në vitin 2024 dhe 25 në vitin 2025. Përgjigja nuk e shpjegon rritjen e madhe të vitit 2024. Festivalet, panairet dhe koncertet ndjekin planin vjetor.
4. Trashëgimia
Përgjigja thotë se nuk pati fonde për restaurime përgjatë periudhës 2020 - 2025.
5. Planifikimi dhe pjesëmarrja publike
Bashkia nuk ka një plan të mirëfilltë strategjik për kulturën: aktivitetet ndjekin planin dhe projektet e miratuara nga drejtoria në fillim të çdo viti. Nuk ka strategji apo plane veprimi për vitet në vijim. Disa konsultime u zhvilluan përmes organizatave të shoqërisë civile që shprehën interes.
6. Kultura në territorin e bashkisë
Festivalet, panairet dhe koncertet zhvillohen në Parkun Geraldinë dhe në sheshet “Kastriotët” dhe “Ahmet Zogu” në Burrel. Aktivitetet në njësitë administrative ndjekin planet që njësitë propozojnë për festat e tyre vendore.
Përfundime
- Pesë institucione me 28 punonjës ofrojnë kulturë në Mat.
- Në vitin 2025 u shpenzua 95,9% e buxhetit të kulturës, kryesisht për paga.
- Aktivitetet u rritën nga asnjë në vitin 2020 në 60 në vitin 2024, pastaj ranë në 25 në vitin 2025.
- Nuk pati fonde për restaurimin e trashëgimisë.
- Nuk ka strategji kulture; aktivitetet planifikohen vit pas viti.
Rekomandime
Shpjegimi i numrit të aktiviteteve
Sqarimi se çfarë ndryshoi në vitin 2024, kur aktivitetet u rritën nga 7 në 60, do të tregonte nëse programi u zgjerua apo u numërua ndryshe.
Një strategji kulture
Një strategji e shkurtër, e ndërtuar mbi planet vjetore dhe e diskutuar me banorët, do t'u jepte pesë institucioneve qëllime të përbashkëta.
Një fond i vogël për trashëgiminë
Edhe një shumë modeste vjetore për kujdesin ndaj trashëgimisë do t'i lejonte bashkisë të nisë punë me institucionet kombëtare.
Kultura në fshatra
Mbështetja me një buxhet të caktuar e festave vendore që propozojnë njësitë administrative do të sillte më shumë kulturë jashtë Burrelit.
Rreth të dhënave
Të dhënat për popullsinë janë nga Censusi 2023 i INSTAT-it. Buxheti, aktivitetet, institucionet, stafi, konsultimet dhe të ardhurat janë sipas raportimit të Drejtorisë së Shërbimeve Komunitare në përgjigjen e bashkisë (2026). Shpenzimet për vitet 2019 dhe 2020 janë nga programi buxhetor afatmesëm (PBA) 2022 - 2024 i bashkisë.
Është bërë çdo përpjekje që kjo analizë të bazohet në të dhënat e dhëna nga bashkia, të plotësuara me të dhëna nga Programet Buxhetore Afatmesme (PBA) të publikuara online. Për komente ose pyetje, ju lutemi kontaktoni artivista@arti-vista.org.
Ky postim është përgatitur në kuadër të projektit CulturAL, me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian. Përmbajtja e tij është përgjegjësi e vetme e Qendra Kombëtare për Shërbime Komunitare dhe Qendra Artivista dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht qëndrimet e Bashkimit Evropian.
