Gjendja e Kulturës në Shqipëri 2025 · Profilet bashkiake · Qendra Artivista
Ky profil bazohet në informacionin e dhënë nga Bashkia Poliçan në përgjigje të kërkesës së Qendrës Artivista për informacion mbi kulturën (2026), në programet buxhetore afatmesme të bashkisë (PBA) dhe në Censusin e Popullsisë dhe Banesave 2023 të INSTAT-it. Shumat janë në lekë.
Në një vështrim
| Qarku | Berat |
| Njësitë administrative | 3: Poliçan, Tërpan, Vërtop |
| Sipërfaqja | 272,02 km² |
| Popullsia, Censusi 2023 | 8.762 (rreth 32 banorë për km²); 20,0% më pak se në vitin 2011 |
| Banorë 65 vjeç e lart | 26,9% (mesatarja kombëtare 19,7%) |
| Shpenzimet e programit të kulturës (PBA) | 3,01 milionë lekë në vitin 2022, 3,13 milionë në vitin 2023, 6,01 milionë në vitin 2024 |
| Institucioni kulturor | Drejtoria e Qendrës Kulturore Poliçan (Qendra Kulturore e Fëmijëve, biblioteka, Pallati i Kulturës) |
| Stafi | 9 deri në 11 |
| Konsultime publike | 10 përgjatë periudhës 2020 - 2025 |
| Projekt në proces | Një muze i trashëgimisë industriale në një pjesë të ish-Kombinatit Mekanik |
Përmbledhje
Poliçani, qyteti i vogël në shpatet e Tomorrit i ndërtuar rreth Kombinatit Mekanik, humbi një të pestën e popullsisë midis censuseve të viteve 2011 dhe 2023; më shumë se një e katërta e banorëve janë 65 vjeç e lart. Kultura drejtohet nga Drejtoria e Qendrës Kulturore, me 9 deri në 11 punonjës.
Përgjigja nuk jep buxhetin e kulturës. Ajo rendit blerje të caktuara për aktivitete çdo vit, nga 383.333 lekë në vitin 2020 në 1,2 milionë lekë në vitin 2025. Programet buxhetore të bashkisë tregojnë 3,0 deri në 3,1 milionë lekë të shpenzuara për programin e kulturës në vitet 2022 dhe 2023 dhe 6,0 milionë lekë në vitin 2024. Buxheti i vitit 2024 përfshinte 10,7 milionë lekë për blerjen e godinës së Pallatit të Kulturës, të cilat nuk duket të jenë shpenzuar atë vit.
Bashkia planifikon ta kthejë një pjesë të ish-Kombinatit Mekanik në një muze të trashëgimisë industriale të tipit Bunk'Art. Projekti është gati dhe po kërkohet financimi. Nuk u financua asnjë restaurim dhe nuk ka strategji kulture.
1. Qeverisja dhe institucionet
Drejtoria e Qendrës Kulturore Poliçan, në Bulevardin “Miqësia” në qendër të qytetit, bashkon Qendrën Kulturore të Fëmijëve, bibliotekën dhe Pallatin e Kulturës. Stafi u rrit nga 9 në vitin 2020 në 11 në vitin 2025: një drejtor, një përgjegjës i Qendrës Kulturore të Fëmijëve, tre instruktorë, dy bibliotekiste, një teknik për Pallatin e Kulturës, një fotograf, një operator audioviziv dhe një sanitare.
2. Stafi dhe financimi
Blerjet e listuara arrijnë 383.333 lekë në vitin 2020, 466.666 lekë në vitin 2021, 400.000 lekë në vitin 2022, 409.583 lekë në vitin 2023, 1.216.667 lekë në vitin 2024 dhe 1.200.000 lekë në vitin 2025, të gjitha pa TVSH. Ato paguajnë kartolina dhe dhurata festash për fëmijët, festime, pajisje për studion muzikore dhe skenën e Qendrës Kulturore të Fëmijëve dhe, në vitin 2025, veshje popullore me motive të Poliçanit (600.000 lekë).
Programet buxhetore tregojnë shpenzime për programin e kulturës prej 3.014.000 lekësh në vitin 2022, 3.133.000 lekësh në vitin 2023 dhe 6.007.000 lekësh në vitin 2024. Buxheti i vitit 2024 ishte 16.888.000 lekë, përfshirë 10.700.000 lekë për blerjen e godinës së Pallatit të Kulturës. Buxheti i vitit 2025 u rishikua në 6.642.000 lekë, dhe për vitin 2026 planifikohen 7.498.000 lekë. Institucionet kulturore nuk kanë të ardhura.
3. Programi kulturor
Çdo vit ndjek një kalendar ditësh kombëtare dhe sociale, nga 8 Marsi dhe Dita e Fëmijëve te Muaji i Librit, Tetori Rozë, Dita e Alfabetit, Dita e Çlirimit dhe Viti i Ri, të organizuara kryesisht nga Qendra Kulturore e Fëmijëve me shërbimin social, qendrën shëndetësore, policinë dhe shkollat. Në vitin 2023 një koncert i Vitit të Ri solli këngëtarë shqiptarë në qytet, dhe në korrik të vitit 2024 u shfaq komedia “Portokalli” në sheshin qendror.
4. Trashëgimia
Përgjatë periudhës 2020 - 2025 nuk pati restaurime apo ndërhyrje të tjera në objekte të trashëgimisë.
5. Planifikimi dhe pjesëmarrja publike
Nuk u miratua strategji apo plan vendor për kulturën. U zhvilluan dhjetë konsultime publike për kulturën, dy herë në vit. Për zhvillimin e kulturës dhe turizmit, bashkia po ndjek shndërrimin e një pjese të ish-Kombinatit Mekanik Poliçan në një hapësirë muzeale e interpretuese të tipit Bunk'Art, me fokus turizmin dhe trashëgiminë industriale. Projekti është përfunduar, dhe procedurat për financimin dhe realizimin e tij janë në vazhdim.
6. Kultura në territorin e bashkisë
Aktivitetet zhvillohen në Pallatin e Kulturës dhe në sheshet qendrore të Poliçanit. Aktivitetet e Qendrës Kulturore të Fëmijëve përfshijnë edhe nxënësit e Tërpanit dhe Vërtopit.
Përfundime
- Përgjigja nuk raporton buxhet kulture; programet buxhetore tregojnë 3 deri në 6 milionë lekë të shpenzuara në vit përgjatë periudhës 2022 - 2024.
- Blerja e godinës së Pallatit të Kulturës u buxhetua në vitin 2024 por nuk duket të jetë kryer atë vit.
- Shpenzimet e listuara për aktivitete u rritën nga rreth 0,4 në 1,2 milionë lekë në vit.
- Një muze i trashëgimisë industriale në ish-Kombinatin Mekanik është projektuar dhe pret fonde.
- Nuk u financuan punime në trashëgimi dhe nuk ka strategji kulture.
Rekomandime
Raportimi i buxhetit të kulturës
Dhënia e buxhetit të miratuar dhe shpenzimeve për kulturën çdo vit do t'u tregonte banorëve sa investon bashkia.
Sqarimi për Pallatin e Kulturës
Sqarimi nëse dhe kur u ble godina do ta plotësonte pamjen.
Financimi i muzeut industrial
Muzeu i Kombinatit Mekanik është një ide e rrallë në Shqipëri; programet kombëtare dhe të BE-së për trashëgiminë dhe turizmin mund të ndihmojnë financimin e tij.
Një strategji e shkurtër kulture
Mbi bazën e kalendarit vjetor dhe projektit të muzeut, një strategji e diskutuar me banorët do të vendoste qëllime të qarta.
Rreth të dhënave
Të dhënat për popullsinë janë nga Censusi 2023 i INSTAT-it. Blerjet, aktivitetet, institucioni, stafi, konsultimet dhe projekti i muzeut janë sipas raportimit të bashkisë në përgjigjen e saj (2026). Shpenzimet dhe buxheti i programit të kulturës janë nga programet buxhetore afatmesme (PBA) 2025 - 2027 dhe 2026 - 2028 të bashkisë.
Është bërë çdo përpjekje që kjo analizë të bazohet në të dhënat e dhëna nga bashkia, të plotësuara me të dhëna nga Programet Buxhetore Afatmesme (PBA) të publikuara online. Për komente ose pyetje, ju lutemi kontaktoni artivista@arti-vista.org.
Ky postim është përgatitur në kuadër të projektit CulturAL, me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian. Përmbajtja e tij është përgjegjësi e vetme e Qendra Kombëtare për Shërbime Komunitare dhe Qendra Artivista dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht qëndrimet e Bashkimit Evropian.
