Gjendja e Kulturës në Shqipëri 2025 · Profilet bashkiake · Qendra Artivista
Ky profil bazohet në informacionin e dhënë nga Bashkia Krujë në përgjigje të kërkesës së Qendrës Artivista për informacion mbi kulturën (2026), në programet buxhetore afatmesme të bashkisë (PBA) dhe në Censusin e Popullsisë dhe Banesave 2023 të INSTAT-it. Shumat janë në lekë.
Në një vështrim
| Qarku | Durrës |
| Njësitë administrative | 6: Krujë, Fushë-Krujë, Thumanë, Nikël, Bubq, Cudhi |
| Sipërfaqja | 339,02 km² |
| Popullsia, Censusi 2023 | 51.191 (rreth 151 banorë për km²); 14,4% më pak se në vitin 2011 |
| Banorë 65 vjeç e lart | 14,9% (mesatarja kombëtare 19,7%) |
| Buxheti për aktivitetet kulturore | 1.650.000 lekë në vit, i pandryshuar përgjatë periudhës 2020 - 2025 |
| Programi i kulturës (PBA) | 13.658.000 lekë të planifikuara për vitin 2024, 13.718.000 lekë për vitin 2025 dhe 13.992.000 lekë për vitin 2026 |
| Strukturat | Drejtoria e Arsimit, Kulturës dhe Sportit; Qendra Kulturore e Fëmijëve |
| Stafi | 16 (8 + 8), i pandryshuar |
| Aktivitete | 23 në kalendarin vjetor |
| Trashëgimia | 2 projekte të mbështetura nga EU4Culture |
Përmbledhje
Kruja, qyteti historik i Skënderbeut, e drejton kulturën përmes dy strukturave të vogla me seli në Pallatin e Kulturës “Ibrahim Bërdaku”: Drejtorisë së Arsimit, Kulturës dhe Sportit dhe Qendrës Kulturore të Fëmijëve, me nga 8 punonjës secila. Qendra ofron kurse falas për piano, kitarë, violinë, fizarmonikë, kanto dhe valle popullore.
Bashkia shpenzon 1.650.000 lekë në vit për një grup të caktuar aktivitetesh, një shumë e pandryshuar përgjatë periudhës 2020 - 2025. Programi buxhetor afatmesëm jep një shifër shumë më të madhe, rreth 13,7 deri 14,0 milionë lekë në vit, për gjithë programin e trashëgimisë kulturore, rreth 1% e buxhetit të bashkisë.
Kruja nuk ka zë buxheti për trashëgiminë, por dy objekte trashëgimie u restauruan me mbështetjen e programit EU4Culture: Muzeu Kombëtar Etnografik dhe ura e “Kurcajt” në Nikël. Përgjigja e përshkruan kulturën në secilën nga gjashtë njësitë administrative, me më shumë hollësi se shumica e bashkive në këtë seri.
1. Qeverisja dhe institucionet
Drejtoria e Arsimit, Kulturës dhe Sportit ka një drejtor, 2 specialistë sporti, një specialist arsimi, një specialist turizmi, 2 punonjës biblioteke dhe një sanitare. Qendra Kulturore e Fëmijëve ka një drejtor, 4 specialistë muzike, një specialist sporti dhe 2 koreografë. Të dyja kanë ruajtur të njëjtat 8 pozicione përgjatë periudhës 2020 - 2025. Qendra zhvillon edhe kurse futbolli dhe volejbolli në fushën e lojërave pranë Pallatit të Kulturës.
2. Financimi
Buxheti vjetor për aktivitetet kulturore është 1.650.000 lekë: 500.000 lekë për ciklin e koncerteve verore KALA Fest, 450.000 lekë për festat e Pavarësisë dhe Çlirimit më 28 - 29 Nëntor, 250.000 lekë për “Kruja Fest On” më 22 Shtator, 200.000 lekë për libra të rinj në bibliotekë, 100.000 lekë për pjesëmarrjen në Festivalin e Këngës Qytetare në Elbasan, nga 50.000 lekë për festat e 7 - 8 Marsit dhe Ditën e Fëmijëve, dhe 50.000 lekë për kupa, medalje dhe certifikata. Përgjigja thotë se shuma nuk ka ndryshuar në vitet e kërkuara.
Programi buxhetor afatmesëm 2024 - 2026 jep 13.658.000 lekë për vitin 2024, 13.718.000 lekë për vitin 2025 dhe 13.992.000 lekë për vitin 2026 për programin 08220, trashëgimia kulturore dhe eventet artistike e kulturore, i cili mbulon edhe stafin dhe ndërtesat. Kjo është rreth 1% e një buxheti bashkiak prej 1,38 deri 1,43 miliardë lekësh. Institucionet kulturore nuk gjenerojnë të ardhura; Qendra Muzeore e Krujës është institucion kombëtar në varësi të Ministrisë.
3. Programi kulturor
Kalendari vjetor rendit 23 aktivitete, nga përvjetori i Skënderbeut më 17 Janar në Muzeun Historik dhe festivali i artit për fëmijë “Miku i Vogël i Artit” në maj, te “Rock the Castle”, KALA Fest dhe garat “Scanderbeg Hill Climb” në korrik, “Kruja White Day” në gusht, Dita e Trashëgimisë Kulturore më 29 Shtator dhe festat e Pavarësisë dhe Çlirimit në nëntor. Partnerë janë Ministria e Kulturës, Fondacioni Shqiptaro-Amerikan për Zhvillim, Federata Shqiptare e Automobilizmit dhe drejtoria vendore e arsimit. Institucione kombëtare si Teatri Kombëtar i Kukullave, Cirku Kombëtar dhe Universiteti i Arteve kanë zhvilluar gjithashtu aktivitete në hapësirat e Krujës.
4. Trashëgimia
Bashkia nuk ka zë buxheti për restaurimin e trashëgimisë; të gjitha këto punime janë financuar nga donatorë ose me grante të fituara në thirrje. Përgjatë periudhës 2020 - 2025 u rehabilitua Muzeu Kombëtar Etnografik në Krujë dhe u rikonstruktua ura e “Kurcajt”, monument kulture në Nikël, të dyja përmes programit EU4Culture. U rindërtua edhe Teqja e Dollmës, gjithashtu monument, dhe u mirëmbajt ura e “Abdyl Agës”. Gjashtë hapësira u shërbejnë aktiviteteve kulturore, nga salla e koncerteve “Ramiz Kovaçi” me 300 vende, e rinovuar në vitin 2022, te sallat e reja në Thumanë dhe Bubq të ndërtuara në vitin 2022 dhe një amfiteatër i hapur me 1.000 vende në Bubq.
5. Planifikimi dhe pjesëmarrja publike
Kruja nuk ka pasur strategji apo plan vendor të miratuar për kulturën përgjatë periudhës 2020 - 2025. Përgjigja thotë se bashkia përqendrohet në hartimin e projekteve dhe nismave për kulturën, industritë kreative dhe trashëgiminë. Ajo zhvilloi 8 konsultime publike, për bonusin e rijetëzimit, artizanatin, menaxhimin e zonës turistike dhe promovimin e trashëgimisë.
6. Kultura në territorin e bashkisë
Përgjigja përshkruan çdo njësi. Qyteti i Krujës ka sallën e rinovuar të koncerteve, punimet në muze dhe pjesën më të madhe të kalendarit. Fushë-Kruja nuk ka investime të reja, por hapësirat ekzistuese mirëmbahen. Thumana dhe Bubqi kanë salla të reja të ndërtuara në vitin 2022, me koncerte, panaire dhe aktivitete sportive. Nikëli ka urën e restauruar të “Kurcajt”, ecje në natyrë, panaire dhe pikturë në natyrë. Në Cudhi u mirëmbajtën shenjat e shtigjeve me Agjencinë Kombëtare të Zonave të Mbrojtura, krahas mbjelljeve dhe promovimit të produkteve vendore të Parkut Natyror të Qafështamës.
Përfundime
- Kruja shpenzon 1.650.000 lekë në vit për aktivitetet kulturore, një shumë e pandryshuar që nga viti 2020.
- I gjithë programi i kulturës, përfshirë stafin dhe ndërtesat, është rreth 13,7 deri 14,0 milionë lekë në vit, rreth 1% e buxhetit.
- Dy objekte trashëgimie u restauruan me mbështetjen e EU4Culture, edhe pse bashkia nuk ka zë buxheti për trashëgiminë.
- Përgjigja përshkruan aktivitetin kulturor në të gjashtë njësitë administrative.
- Kruja nuk ka strategji të miratuar për kulturën, por zhvilloi 8 konsultime publike për trashëgiminë dhe turizmin.
Rekomandime
Përditësimi i buxhetit për aktivitetet
Një shumë e pandryshuar për gjashtë vjet humbet vlerë çdo vit. Rishikimi i saj, dhe lidhja me numrin e vizitorëve dhe pjesëmarrësve, do të tregonte çfarë arrin çdo aktivitet.
Hartimi i një strategjie kulture
Kruja ka tashmë projekte, partnerë dhe një kalendar të plotë. Një strategji e shkurtër, e diskutuar me banorët dhe partnerët, do t'i bashkonte ato dhe do të ndihmonte në kërkimin e fondeve.
Ndërtimi mbi përvojën me EU4Culture
Ndarja e rezultateve të dy projekteve dhe përgatitja e objekteve të tjera të trashëgimisë në njësi për thirrjet e ardhshme do ta shfrytëzonin sa më mirë këtë përvojë.
Lidhja e kulturës me turizmin
Me kalanë, muzetë dhe pazarin e vjetër, një plan i përbashkët me operatorët turistikë për vizitorët jashtë sezonit veror do t'u sillte dobi si banorëve ashtu edhe ekonomisë vendore.
Rreth të dhënave
Të dhënat për popullsinë janë nga Censusi 2023 i INSTAT-it. Buxheti për aktivitetet, kalendari, stafi, hapësirat, punimet në trashëgimi, konsultimet dhe informacioni sipas njësive janë sipas raportimit të bashkisë në përgjigjen e saj të datës 9 korrik 2026. Shifrat e programit janë nga programi buxhetor afatmesëm (PBA) 2024 - 2026 i bashkisë.
Është bërë çdo përpjekje që kjo analizë të bazohet në të dhënat e dhëna nga bashkia, të plotësuara me të dhëna nga Programet Buxhetore Afatmesme (PBA) të publikuara online. Për komente ose pyetje, ju lutemi kontaktoni artivista@arti-vista.org.
Ky postim është përgatitur në kuadër të projektit CulturAL, me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian. Përmbajtja e tij është përgjegjësi e vetme e Qendra Kombëtare për Shërbime Komunitare dhe Qendra Artivista dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht qëndrimet e Bashkimit Evropian.
