Read in English: Two words for the same protest
Më 14 tetor, në të njëjtat orë dhe para të njëjtave ministri, lexuesi i Syri lexon se "studentët" kërkojnë dorëheqjen e qeverisë, ndërsa lexuesi i Report TV lexon se "protestuesit" sulmojnë me gurë. Të dy titujt përshkruajnë gjëra që ndodhën. Por kush ndjek vetëm njërën media merr një histori tjetër nga ai që ndjek tjetrën.
Ky artikull mat sa e madhe është kjo ndarje në 7 285 tituj shqiptarë nga 13 deri 21 tetor, si ndryshon nga dita në ditë dhe çfarë mund ta shpjegojë.
Në pak fjalë
- Mediat ndahen në dy grupe me pothuajse të njëjtin numër titujsh (rreth 3 500 secili). Në grupin A, fjala "studentë" del 1 034 herë dhe "protestues" 734 herë. Në grupin B, "studentë" del 419 herë dhe "protestues" 1 148 herë.
- Ndarja nuk mbyllet asnjë ditë: grupi A e përdor fjalën "studentë" më shpesh se grupi B çdo ditë, me 21 deri 40 pikë përqindje diferencë.
- Megjithatë, të dy grupet lëvizin në të njëjtin drejtim: "studentë" bie nga 13 deri 18 tetor dhe rritet sërish kur pedagogët dalin në protestë më 20 tetor.
- Mediat ndryshojnë edhe për çfarë dëmi flasin: Top Channel dhe Report TV kanë mbi 90 tituj secili për dëmet në pronë; Syri dhe Balkanweb kanë më shumë tituj për dhunën e policisë sesa për dëmet. RTSH ka 39 tituj për dëmet dhe 1 për dhunën e policisë.
Çfarë tregojnë të dhënat?
1. Dy fjalorë për të njëjtët njerëz
Tabela tregon, për çdo media, sa tituj përmbajnë fjalën "studentë", sa fjalën "protestues" dhe sa flasin për dëme në pronë ose për dhunë nga policia. Kolona "Studentë për çdo protestues" është raporti mes dy fjalëve: mbi 1 do të thotë që media thotë më shpesh "studentë"; nën 1, më shpesh "protestues". Mediat janë renditur nga raporti më i lartë te më i ulëti.
| Media | Tituj | "Studentë" | "Protestues" | Studentë për çdo protestues | Dëme në pronë | Dhunë policore |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Syri | 1 046 | 340 | 206 | 1,65 | 26 | 73 |
| TV Klan | 198 | 31 | 21 | 1,48 | 15 | 1 |
| MCN | 348 | 82 | 57 | 1,44 | 24 | 7 |
| Balkanweb | 1 058 | 357 | 272 | 1,31 | 39 | 65 |
| Ora News | 433 | 105 | 80 | 1,31 | 22 | 3 |
| Lapsi | 487 | 119 | 98 | 1,21 | 19 | 20 |
| A2 CNN | 430 | 74 | 76 | 0,97 | 31 | 7 |
| ABC News | 388 | 50 | 60 | 0,83 | 37 | 3 |
| RTSH | 272 | 36 | 51 | 0,71 | 39 | 1 |
| Euronews Albania | 553 | 103 | 179 | 0,58 | 37 | 4 |
| Vizion Plus | 512 | 53 | 157 | 0,34 | 45 | 9 |
| Top Channel | 716 | 82 | 299 | 0,27 | 92 | 18 |
| Report TV | 646 | 21 | 326 | 0,06 | 93 | 4 |
Diferenca mes dy skajeve është e madhe. Syri shkruan 1,65 herë "studentë" për çdo "protestues". Report TV shkruan rreth 1 "studentë" për çdo 15 "protestues": në 646 tituj, fjala "studentë" del vetëm 21 herë.
Për ta parë ndarjen më qartë, i ndamë mediat në dy grupe sipas këtij raporti, jo sipas ndonjë etikete politike:
- Grupi A (raporti mbi 1,2): Syri, TV Klan, MCN, Balkanweb, Ora News, Lapsi. Gjithsej 3 570 tituj.
- Grupi B (raporti nën 1): A2 CNN, ABC News, RTSH, Euronews Albania, Vizion Plus, Top Channel, Report TV. Gjithsej 3 517 tituj.
Dy grupet kanë pothuajse të njëjtin numër titujsh, por fjalori i tyre është i kundërt: grupi A shkruan "studentë" 2,5 herë më shpesh se grupi B, ndërsa grupi B shkruan "protestues" 1,6 herë më shpesh se grupi A.
2. E njëjta ditë, dy histori
Shembujt e mëposhtëm janë tituj të vërtetë, të botuar në të njëjtën ditë, për të njëjtat ngjarje.
| Data | Media | Titulli |
|---|---|---|
| 14 tetor | Syri | Tensionohet situata tek Ministria e Arsimit, shkulen kangjellat! Studentët: Poshtë diktatura, dorëheqje, dorëheqje |
| 14 tetor | Balkanweb | Zjarr brenda Ministrisë së Arsimit/ Revolta e të rinjve vazhdon, studentët nuk largohen… |
| 14 tetor | Report TV | Protestuesit sulm Ministrisë së Financave, përleshen me gurë me policinë! Hidhet gaz lotsjellës |
| 14 tetor | Top Channel | Protestuesit shkatërruan Ministrinë e Drejtësisë, reagon Toni Gogu |
| 14 tetor | RTSH | Protesta/ Ministria e Shëndetësisë: 6 të lënduar në Spitalin e Traumës, njëri po i nënshtrohet operacionit |
| 20 tetor | Balkanweb | Dhuna policore ndaj të rinjve! Nis protesta e pedagogëve para Universitetit "Politeknik" |
| 20 tetor | Top Channel | Në mbështetje të studentëve, pedagogët nisin tubimin paqësor |
| 20 tetor | Vizion Plus | Nis marshimi i pedagogëve në ditën e 8-të të protestës, kërkojnë lirimin e studentëve të arrestuar |
| 20 tetor | Report TV | Protesta e pedagogëve apo e PD-së? Balla publikon foton e familjarëve të Berishës |
| 20 tetor | RTSH | Rama i përgjigjet kërkesës së pedagogëve për dorëheqje: Deri tani këto janë idetë e intelektualëve |
Secili titull përshkruan një pjesë të vërtetë të asaj dite. Ndryshimi qëndron te pjesa që zgjidhet, në tre mënyra:
- Kush është në qendër? "Studentët" dhe "të rinjtë" te Syri dhe Balkanweb; "protestuesit" te Report TV dhe Top Channel.
- Çfarë veprimi theksohet? Kërkesa dhe thirrje ("dorëheqje", "nuk largohen") përballë sulmeve dhe shkatërrimit ("sulm", "shkatërruan", "përleshen me gurë").
- Kush flet? Protestuesit vetë ose institucionet: ministritë, policia, kryeministri. RTSH, për shembull, i jep titullin Ministrisë së Shëndetësisë dhe kryeministrit.
Më 20 tetor ndodh diçka e re: kur pedagogët marshojnë paqësisht, Top Channel shkruan "në mbështetje të studentëve" dhe "tubimin paqësor", ndërsa Vizion Plus shkruan për "lirimin e studentëve të arrestuar". Report TV i jep titullin një deklarate politike që e paraqet marshimin si çështje partiake; në të njëjtën ditë, ai boton edhe një titull ku një tjetër politikan përgëzon pedagogët.
3. Si ndryshon nga dita në ditë?
Grafiku tregon dy gjëra njëkohësisht.
E para: ndarja është e qëndrueshme. Asnjë ditë grupi B nuk i afrohet grupit A. Diferenca është 40 pikë në ditën e parë dhe 21 pikë në ditën e fundit, por nuk zhduket kurrë.
E dyta: të dy grupet reagojnë ndaj të njëjtave ngjarje. Nga 13 deri 18 tetor, kur titujt mbushen me përplasje, dëme dhe arrestime, fjala "studentë" bie në të dy grupet: nga 78% në 42% në grupin A dhe nga 38% në 11% në grupin B. Më 20 tetor, kur pedagogët dalin në një marshim paqësor, fjala "studentë" rritet sërish në të dy grupet.
Kjo do të thotë që fjalori i mediave nuk varet vetëm nga zgjedhja e redaksisë. Ai varet edhe nga ajo që ndodh në rrugë: kur protesta duket paqësore dhe e udhëhequr nga universiteti, edhe mediat e grupit B flasin për "studentë"; kur protesta duket e dhunshme, edhe mediat e grupit A flasin më shumë për "protestues". Por pika nga ku nis secili grup është e ndryshme dhe kjo diferencë nuk shpjegohet vetëm nga ngjarjet.
Shënim: 21 tetori përfshin vetëm titujt deri në 14:00, prandaj numrat e asaj dite janë të vegjël dhe duhen lexuar me kujdes.
4. Dëmet apo dhuna e policisë?
Ndarja e dytë ka të bëjë me dëmin për të cilin flitet. Të dyja ndodhën. Sipas shifrave zyrtare të raportuara në media, 320 persona u lënduan: 192 policë, 92 protestues dhe 36 kalimtarë. Avokati i Popullit gjeti shenja dhune te 26 nga 214 persona të ndaluar. Njëkohësisht, u dëmtuan ministri, banka, biznese dhe Teatri i Kukullave.
Megjithatë, mediat theksojnë njërën anë më shumë se tjetrën:
- Top Channel ka 92 tituj për dëmet dhe 18 për dhunën e policisë.
- Report TV ka 93 tituj për dëmet. Nga 4 titujt që kalojnë filtrin për dhunë policore, vetëm rreth 2 përshkruajnë vërtet dhunë nga policia.
- RTSH, transmetuesi publik, ka 39 tituj për dëmet dhe vetëm 1 për dhunën e policisë, i cili citon Delegacionin e BE.
- Syri ka 73 tituj për dhunën e policisë dhe 26 për dëmet. Balkanweb ka 65 për dhunën e policisë dhe 39 për dëmet.
Këto dy ndarje nuk shkojnë gjithmonë bashkë. TV Klan e quan protestën me fjalën "studentë", por flet shumë më tepër për dëmet (15) sesa për dhunën e policisë (1).
5. Fjalë të forta nga të dy anët
Disa tituj nuk përshkruajnë vetëm; ata gjykojnë. Kjo ndodh në të dy grupet:
- Report TV, 15 tetor: "Protesta/ 12 orë kaos e shkatërrim në Tiranë! Sulm institucioneve, plaçkiten e digjen banka e biznese!"
- Syri, 14 tetor: "Efektivi civil dhe me maskë kap për fyti protestuesin dhe e grushton në fytyrë! Pamje të tjera të dhunës shtazarake"
- Syri, 15 tetor: "Rama del nga strofkulla"
- Report TV, 20 tetor: "Protesta e pedagogëve apo e PD-së?"
Një pjesë e këtyre fjalëve vijnë nga politikanët që citohen, jo nga vetë redaksia. Por zgjedhja se cili citim bëhet titull është e redaksisë.
Pse ka rëndësi?
Fjala ndikon si e shohim protestën. Fjala "studentë" sjell në mendje të rinj me kërkesa për arsimin. Fjala "protestues", kur del pranë fjalëve "sulm", "shkatërrim" dhe "gurë", sjell në mendje rrëmujë dhe rrezik. Ne nuk matëm si reagojnë lexuesit, por është e arsyeshme të pritet që lexuesi i parë ta shohë protestën si një kërkesë që duhet dëgjuar dhe lexuesi i dytë si një rrezik që duhet ndalur.
Fjala është pjesë e debatit politik. Kryeministri thotë se "të maskuarit nuk janë studentë" (RTSH, 18 tetor). Protestuesit dhe opozita thonë se policia ka dhunuar studentë. Pra, debati se kush janë njerëzit në rrugë është vetë debati politik. Kur një media zgjedh një fjalë, ajo zgjedh, edhe pa dashje, një anë të këtij debati.
Lexuesit humbasin faktet e përbashkëta. Lexuesi që ndjek vetëm një media nuk e di se ekziston një tjetër histori e së njëjtës ditë. Kur dy grupe qytetarësh lexojnë dy histori të ndryshme, ata nuk bien dakord as për faktet bazë: kush protestoi, kush dëmtoi, kush u dëmtua. Kjo vlen për të dy grupet: lexuesi që sheh kryesisht dëmet nuk sheh dhunën e raportuar nga policia dhe lexuesi që sheh kryesisht dhunën e policisë nuk sheh 192 policët e lënduar dhe bizneset e dëmtuara. Pa fakte të përbashkëta, është e vështirë të flitet për zgjidhje.
Transmetuesi publik ka një përgjegjësi tjetër. RTSH paguhet nga të gjithë qytetarët dhe duhet të jetë burimi ku të gjithë e gjejnë veten. Dëmet që raporton RTSH ndodhën vërtet. Por kur titujt e tij flasin 39 herë për dëmet dhe 1 herë për dhunën e policisë, rrezikon që një pjesë e publikut të mos e gjejë veten aty.
Shpjegime të tjera të mundshme
Nuk mjafton të themi "mediat janë të anshme". Ka shpjegime të tjera që duhen marrë seriozisht:
- Protesta vetë ndryshoi. Nga 15 tetori, në protestë u bashkuan edhe gjimnazistë, të mitur dhe grupe që u përplasën me policinë. Jo të gjithë ishin studentë. Në këto ditë, fjala "protestues" mund të jetë më e saktë. Kjo shpjegon pse "studentë" bie në të dy grupet, por nuk shpjegon pse diferenca mes grupeve mbetet.
- Burimet që përdoren. Disa media marrin lajmin kryesisht nga institucionet: Policia, Ministria e Shëndetësisë, ministrat. Këto institucione flasin për "protestues" dhe "efektivë të lënduar". Kur media përsërit burimin, përsërit edhe fjalorin e tij.
- Prania në terren. Syri dhe Balkanweb kanë më shumë tituj me "LIVE" ose "drejtpërdrejt" se çdo media tjetër (28 dhe 27; Report TV ka 5). Ato transmetuan nga mesi i protestës dhe citojnë shpesh studentët vetë ("Studentja: …"). Kush është mes njerëzve i quan siç e quajnë ata veten.
- Pronësia dhe afërsia politike. Mund të luajnë rol, por kjo analizë nuk i mat. Për t'i lidhur, duhet një studim më vete.
Çfarë nuk tregojnë të dhënat?
- Matëm vetëm titujt, jo tekstin e plotë të artikujve apo videot. Një titull me "protestues" mund të ketë një artikull të balancuar poshtë tij.
- Fjala "protestues" nuk është në vetvete negative: është fjala e saktë për këdo që protestoi. Ajo merr kuptim negativ vetëm kur shkon bashkë me fjalë si "sulm" dhe "shkatërrim".
- Nuk matëm sa njerëz lexojnë secilën media. Një media me pak tituj mund të ketë shumë lexues.
- Nuk mund të themi pse redaksitë bëjnë këto zgjedhje. Mund të përshkruajmë vetëm çfarë zgjedhin.
Çfarë duhet ndjekur?
- A ngushtohet ndarja? Nëse protesta mbetet paqësore pas hyrjes së pedagogëve dhe ndarja ngushtohet, atëherë fjalori ndjek ngjarjet. Nëse ndarja mbetet, atëherë ka më shumë gjasa të lidhet me zgjedhjet e redaksive.
- RTSH. A ndryshon raporti 39 me 1 tani që pedagogët dhe universitetet janë në protestë?
- Lëvizjet mes grupeve. A kalon ndonjë media nga një grup në tjetrin? Kjo do të ishte sinjal i një ndryshimi në linjën editoriale.
- Lidhja me pronësinë. Një studim më vete mund të krahasojë këto dy grupe me pronësinë dhe lidhjet politike të mediave.
Si u mat?
Numëruam titujt që përmbajnë fjalën "student" (studentë, studentët, studentore) ose fjalën "protestues" (protestuesit, protestuesve). Për çdo ditë dhe çdo grup, llogaritëm pjesën e titujve me "studentë" nga të gjithë titujt që përmbajnë njërën nga dy fjalët. Grupet u formuan nga vetë të dhënat, sipas raportit mes dy fjalëve, jo sipas ndonjë etikete politike.
Për dëmet në pronë numëruam fjalë si banka, bankomatë, biznese, vandalizëm; për dhunën e policisë, fjalë që përshkruajnë dhunë nga policia. Titujt për dhunën e policisë u lexuan një për një. Rezultati nuk ndryshon kur nuk numërohet shprehja "protesta studentore". Titujt në tabelën e shembujve janë kopjuar ashtu siç u botuan, disa të shkurtuar. Burimi: monitorimi i mediave i Artivista.
