Read in English: 19 October and the shadow of 21 January: how the language escalates
Më 21 janar 2011, katër protestues u vranë me armë zjarri para Kryeministrisë, gjatë një proteste të opozitës së atëhershme, të udhëhequr nga Edi Rama, kundër qeverisë së Sali Berishës. Pesëmbëdhjetë vjet më pas, rolet janë të përmbysura dhe ajo ditë kthehet në tituj. Në tri ditë, nga 17 deri 19 tetor, debati politik kalon nga "gjaku" te "21 janari": secila palë akuzon tjetrën se dëshiron viktima.
Ky artikull tregon si ndodh ky përshkallëzim në tituj, kush e përdor dhe pse ai ka rëndësi për sigurinë e protestës dhe për llogarimarrjen.
Në pak fjalë
- "21 janari" del në 29 tituj; 14 prej tyre më 19 tetor. Në 17 nga 29, fjalët janë të kryeministrit.
- Përshkallëzimi ka një rend: më 17 tetor opozita thotë se "Rama kërkon gjak"; më 18 tetor kryeministri thotë se dhuna "kërkon gjak" dhe kujton 21 janarin; më 19 tetor ai thotë se opozita "ëndërron" një 21 janar të dytë.
- Po më 19 tetor, i njëjti fjalim sjell edhe etiketa të ashpra për protestuesit dhe shpërblimin 2 500 euro për çdo polic "në front". Rreth 50 tituj atë ditë flasin për shpërblimin.
Çfarë tregojnë të dhënat?
1. Tri ditë, nga "gjaku" te "21 janari"
| Data | Kush flet | Titulli | Media |
|---|---|---|---|
| 17 tetor | Berisha | "Berisha: Edi Rama kërkon gjak, kërkon viktima" | A2 CNN |
| 18 tetor | Rama | "Rama kujton 21 Janarin: U vranë 4 protestues, sot ata që sulmojnë policinë janë kriminelë dhe kërkojnë gjak" | Top Channel |
| 19 tetor | Rama | "Rama: PD u dha strehim politik protestuesve të dhunshëm! Ëndërrojnë që një polic t'i marrë jetën një të mituri, duan të rikthejnë 21 Janarin" | Report TV |
| 19 tetor | Berisha | "'Ëndërron 21 janarin', Berisha i përgjigjet Ramës: Zjarrvënësi më i madh i kombit je ti!" | Report TV |
| 21 tetor | Rama | "Rama: U provokua një tjetër 21 janar, por ne kemi vijë të kuqe. Edhe ata me kapuç janë fëmijët e këtij vendi" | Top Channel |
Më 17 tetor, 7 tituj citojnë Berishën dhe Këlliçin se kryeministri "kërkon gjak". Të nesërmen, rreth 10 tituj citojnë kryeministrin se ka bërë përpjekje "për të mos rënë në kurthin e dhunës që kërkon gjak". Kur kryeministri kujton 21 janarin më 18 tetor, argumenti i tij është krahasimi: atëherë u vranë katër persona që "nuk dëmtuan asnjë institucion", sot institucionet sulmohen, pa viktima. Një ditë më pas, krahasimi bëhet akuzë: opozita "ëndërron" që një polic t'i marrë jetën një të mituri.
2. Kush e thotë "21 janarin"?
Kryeministri është burimi kryesor: 17 nga 29 tituj. Gjashtë tituj të tjerë vijnë nga zëra që gjithashtu ia atribuojnë opozitës "skenarin e 21 janarit". Opozita e përdor frazën kryesisht për t'iu përgjigjur ("Ëndërron 21 janarin"). Pak tituj e trajtojnë krahasimin si pyetje për t'u shqyrtuar, si debati i Vizion Plus më 19 tetor: "A ngjason protesta e sotme me 21 Janarin e 2011?"
3. E njëjta ditë: fjalë të ashpra dhe shpërblim për policinë
Më 19 tetor, sipas klasifikimit tonë të titujve që citojnë kryeministrin, etiketat për protestuesit arrijnë 31 tituj dhe paralajmërimet për pasoja 36, numrat më të lartë të periudhës. Fjalët e cituara përfshijnë "brez Tik Tok-u që nuk lidhin dot 7 fjalë bashkë", "qenie të verbra, njerëz pa shkollë" dhe të miturit që "dërgohen si mish për top". ANTIFA përmendet në 16 tituj atë ditë.
Në të njëjtin fjalim, kryeministri premton 2 500 euro për çdo efektiv "në front" dhe qeveria e miraton vendimin për 2 750 punonjës policie po atë ditë. Rreth 50 tituj flasin për shpërblimin. Reagimet kritike përfshijnë: sipas Bregut, "2500 euro për çdo polic mund të rrisin agresivitetin ndaj protestuesve" (MCN); qytetarët hedhin kartëmonedha para këmbëve të efektivëve (Syri).
Më 21 tetor, toni i kryeministrit ndryshon pjesërisht: "Edhe ata me kapuç janë fëmijët e këtij vendi", thotë ai, ndërsa vazhdon të flasë për "një tjetër 21 janar" që "u provokua".
Pse ka rëndësi?
Sepse fajtori caktohet para ngjarjes. Të dyja palët kanë thënë tashmë kush do të jetë fajtor nëse dikush vdes: për njërën, qeveria që "kërkon gjak"; për tjetrën, opozita që "ëndërron" një 21 janar. Nëse ndodh një vdekje, ajo nuk do të hetohej në qetësi, por do të bëhej menjëherë armë politike. 21 janari 2011 vetë, ku çështja zgjati vite dhe mbetet e diskutueshme, tregon sa e vështirë bëhet llogarimarrja në këto kushte.
Sepse mesazhet takohen në terren. Në të njëjtën ditë, policia dëgjon se protestuesit janë "pengje" të një plani për gjak dhe se puna e saj "në front" do të shpërblehet. Protestuesit, nga ana e tyre, dëgjojnë se qeveria "kërkon gjak", gjë që mund ta rrisë mosbesimin ndaj policisë. Nuk mund të masim si ndikon kjo te sjellja e policisë. Por kur një mesazh i tillë arrin te njerëzit në rrugë, bëhet më e vështirë të dallohet një i ri që protestonte paqësisht nga një gurëhedhës.
Shpjegime të tjera të mundshme
- Dhuna ndaj policisë ishte reale. Sipas shifrave të raportuara, 192 policë u lënduan. Sipas kryeministrit, krahasimi me 21 janarin tregon se qeveria ushtron vetëpërmbajtje, jo se dëshiron të nxisë dhunë.
- Mediat citojnë, nuk shpikin. Numri i titujve pasqyron numrin e deklaratave dhe mbulimin e fjalimeve, jo një vendim të mediave për të ngritur frikën.
- Shpërblimi ka edhe një arsye administrative. Qeveria e paraqet si njohje për punën e zgjatur të policisë dhe e lidh me rritjen e pagave nga 1 janari.
Çfarë nuk tregojnë të dhënat?
- Matëm titujt, jo fjalimet e plota. Një titull zgjedh fjalët më të forta të një fjalimi të gjatë.
- Nuk mund të provojmë një lidhje mes retorikës dhe sjelljes së policisë. BIRN e ngre këtë lidhje; këtu e trajtojmë si pyetje, jo si fakt.
- Disa deklarata dalin dy herë në të njëjtën media (për shembull, përgjigjja e Berishës te Report TV). I numërojmë si tituj, jo si deklarata të veçanta.
Çfarë duhet ndjekur?
- A vazhdon gjuha e "gjakut" dhe e "21 janarit" nga të dyja palët, apo zbutet, siç lë të kuptohet fjalia e 21 tetorit për "fëmijët e këtij vendi"?
- A rriten ankesat për dhunë policore, apo sulmet ndaj policisë, pas 19 tetorit?
- A bëjnë thirrje institucionet e pavarura (Avokati i Popullit, organizatat ndërkombëtare) për një gjuhë më të kujdesshme?
Si u mat?
Gjetëm të gjithë titujt që përmendin "21 janar" (29) dhe i lexuam një për një për të parë kush flet. Titujt me "gjak" u lexuan gjithashtu një për një, për të ndarë akuzat ("kërkon gjak") nga përshkrimet e të plagosurve. Etiketat dhe paralajmërimet numërohen në titujt që citojnë kryeministrin; titujt për shpërblimin përfshijnë edhe vendimin e qeverisë dhe reagimet. Titujt janë kopjuar ashtu siç u botuan. Burimi: monitorimi i mediave i Artivista.
