Read in English: Force without a name, claims without published evidence
Dy pyetje kthehen vazhdimisht në mbulimin e protestës: kush janë njerëzit pa uniformë që përdorin forcë në rrugë dhe a janë të vërteta rreziqet që përmenden si arsye për daljen e forcave speciale? Në të dyja rastet, titujt japin pretendime të forta dhe pak përgjigje. Ky artikull mat sa shpesh shfaqen këto pretendime, kush i bën dhe çfarë u bë publike më pas.
Në pak fjalë
- 56 tituj flasin për persona me rroba civile, të maskuar ose të paidentifikuar që përdorin forcë ose për reagimet ndaj tyre. Kulmi është më 15 tetor, me 17 tituj.
- Dy të tretat e tyre (37 nga 56) vijnë nga Syri dhe Balkanweb. Report TV nuk ka asnjë.
- Paqartësia rrezikon edhe ata që nuk kanë lidhje: 6 tituj përshkruajnë protestues që sulmojnë dikë sepse e dyshojnë si polic me rroba civile.
- Dy pretendime të rënda sigurie, "persona të armatosur" dhe një "dron me eksploziv", përmenden si arsye për daljen e forcave speciale RENEA. Deri më 21 tetor, në titujt që monitoruam nuk raportohet asnjë provë për to.
Çfarë tregojnë të dhënat?
1. Forca pa emër
Raportimet nisin më 13 tetor dhe shpërthejnë më 15 dhe 16 tetor, kur protesta zgjerohet me gjimnazistë dhe del jashtë Tiranës. Ato përshkruajnë disa lloje skenash:
- Shoqërime nga persona pa uniformë. "Rrëmbehet dhunshëm në rrugë studenti, civilët e paidentifikuar e fusin në furgonin pa logo të policisë" (Syri, 15 tetor). Në Korçë, "Pa asnjë mjet identifikimi, arrestojnë dhe marrin zvarrë të miturit" (Syri, 16 tetor).
- Dëme nga persona të paidentifikuar. "Persona të paidentifikuar thyejnë xhamat e konviktit te Qyteti Studenti, frikë mes të rinjve: Nuk janë protestues!" (Balkanweb, 15 tetor). Policia, nga ana e saj, thotë se në Qytetin Studenti kishte "protestues të maskuar" (RTSH, 16 tetor).
- Persona me maska pranë institucioneve. Më 18 tetor, pasi protestuesit thyejnë xhamat e selisë së PS, "nga selia dalin njerëz me maska dhe me hunj që sulmojnë protestues dhe gazetarë" (Ora News). Më 20 tetor, "Persona të maskuar dalin nga Ministria e Brendshme dhe ecin përmes policisë. Shtiren si protestues" (Balkanweb).
Policia ka dhënë disa përgjigje. Më 16 tetor ajo konfirmon se "civilët" në një video janë "punonjës të Policisë Kriminale" (RTSH) dhe përgënjështron një tjetër pretendim për një vajzë të shoqëruar nga civilë (A2 CNN). Policia raporton gjithashtu pezullimin e 6 efektivëve dhe një shefi Rendi brenda 4 ditëve, ndërsa AMP nis hetime (Report TV, 17 tetor). Avokati i Popullit raporton "civilë të pa identifikueshëm" mes ankesave (Balkanweb, 16 tetor). Për personat me maska te selia e PS dhe te Ministria e Brendshme, në titujt që monitoruam nuk gjetëm një shpjegim zyrtar.
2. Pretendimet e rënda dhe çfarë u bë publike më pas
| Data | Pretendimi | Kush e bën | Çfarë u bë publike deri më 21 tetor |
|---|---|---|---|
| 18 tetor | "Persona të armatosur" mes protestuesve, arsyeja për daljen e RENEA | Policia e Shtetit | Policia shpjegon se informacioni erdhi nga "një telefonatë në sallën operative". Asnjë titull nuk raporton armë të gjetura ose arrestime për armë. |
| 18 tetor | Një "dron me eksploziv" i neutralizuar dy ditë më parë, që "do godiste Kryeministrinë"; "dorë e huaj" | Kryeministri | Asnjë titull nuk raporton kush e dërgoi, ku u kap ose ndonjë provë të treguar publikisht. |
| 16 tetor | Një banesë me lëndë piroteknike që "dyshohet" se furnizonte protestuesit | Policia | Arrestohet një person 24 vjeç; materiali sekuestrohet. Lidhja me protestuesit mbetet dyshim i policisë. |
| 19 tetor | Një magazinë me dronë, llastiqe dhe sfera metalike për protestuesit | Policia | Arrestohet një person 23 vjeç; Report TV raporton 239 dronë dhe mbi 450 pajisje të kontrabanduara. Lidhja me protestuesit është deklaratë e policisë. |
Tabela tregon dy lloje pretendimesh. Dy të fundit shoqërohen me një arrestim dhe me sende të sekuestruara: dëshmia mund të kontrollohet në gjykatë. Dy të partët, që janë më të rëndat dhe që përmenden si arsye për forcat speciale, nuk shoqërohen me asnjë provë publike në titujt që monitoruam.
Një krahasim i dobishëm: më 19 tetor, kur institucione në disa qytete marrin email-e me kërcënime për bomba, policia publikon brenda ditës se nga erdhën (një adresë në Arabinë Saudite). Pra, në atë rast policia e ndau informacionin shpejt. Kjo e bën më të dukshme mungesën e informacionit publik për dronin dhe armët.
Pretendime pa prova vijnë edhe nga anët e tjera. Një deklaratë e cituar nga ABC News më 14 tetor thotë se "personat me maska janë pjesëtarë të grupit paramilitar të PD". Një protestues i cituar nga MCN më 16 tetor thotë se mes policisë "kishte individë që flisnin serbisht". As për këto nuk u publikua asnjë provë.
Pse ka rëndësi?
Pa identifikim nuk ka përgjegjësi. Një polic me uniformë dhe numër identifikimi mund të ankohet, të hetohet dhe, nëse është e nevojshme, të dënohet. Një person pa uniformë dhe pa shenja nuk mund të ndiqet. Pezullimet dhe hetimet e AMP tregojnë se mekanizmi i përgjegjësisë funksionon kur personi dihet; ai nuk funksionon kur personi nuk dihet.
Paqartësia rrezikon të gjithë. Kur protestuesit nuk e dinë kush është polic, ata fillojnë të dyshojnë te kushdo. Gjashtë tituj përshkruajnë protestues që sulmojnë një person sepse e mendojnë si polic me rroba civile, për shembull: "Incident mes protestuesve, menduan se ishte civil, i vihen pas dhe e sulmojnë" (Report TV, 19 tetor). Rreziku bie mbi efektivët, mbi kalimtarët dhe mbi vetë protestuesit.
Pretendimet e paverifikuara ndryshojnë masat. Armët dhe droni me eksploziv janë arsyeja e deklaruar për daljen e RENEA ndaj turmave ku ka edhe adoleshentë. Në një debat televiziv të raportuar nga TV Klan më 19 tetor, dikush thotë: "RENEA është për të vrarë kriminelët, jo përballë adoleshentëve". Nëse rreziku ishte real, publiku ka të drejtë ta dijë; nëse nuk ishte, ka të drejtë ta dijë edhe më shumë.
Shpjegime të tjera të mundshme
- Policia me rroba civile është praktikë e ligjshme. Policia Kriminale punon shpesh pa uniformë dhe në disa video personat "civilë" duken së bashku me policinë me uniformë. Në ditë me dhunë ndaj policisë (192 policë të lënduar deri më 21 tetor), efektivët pa uniformë mund të përdoren për të identifikuar autorët. Problemi që ngrenë titujt nuk është vetë rrobat civile, por mungesa e identifikimit gjatë ndalimit.
- Detajet e operacioneve mund të mbahen sekret. Për dronin dhe armët, autoritetet mund të kenë arsye hetimore për të mos publikuar detaje. Kjo shpjegon heshtjen për një kohë, por jo pafundësisht.
- Kush ishte në terren? Pjesa më e madhe e raportimeve vjen nga Syri dhe Balkanweb, që transmetuan drejtpërdrejt nga protesta. Kjo mund të tregojë se ato panë më shumë ose se zgjodhën të theksonin këto skena. Të dhënat nuk mjaftojnë për të thënë cila.
Çfarë nuk tregojnë të dhënat?
- Titujt raportojnë çfarë thonë mediat, dëshmitarët dhe politikanët; ata nuk provojnë kush ishin personat pa uniformë.
- "Asnjë provë në tituj" nuk do të thotë "asnjë provë". Mund të ketë prova që janë raportuar vetëm në tekstin e artikujve ose që nuk janë bërë ende publike.
- Monitorimi mbyllet më 21 tetor në 14:00.
Çfarë duhet ndjekur?
- A identifikohen personat me maska te selia e PS dhe te Ministria e Brendshme dhe a jep policia një shpjegim?
- A publikohen prova për dronin me eksploziv dhe për "personat e armatosur"?
- Çfarë vendosin gjykatat për dy të arrestuarit e magazinës dhe të banesës me piroteknikë dhe a provohet lidhja me protestën?
- Çfarë gjejnë hetimet e AMP dhe Avokati i Popullit për policinë pa identifikim?
Si u mat?
Kërkuam titujt me fjalë si "civilë", "me rroba civile", "të paidentifikuar", "me maska", "hunj", "paramilitarë" dhe "furgon pa logo" dhe i lexuam një për një. Mbajtëm vetëm ata që flasin për forcë nga persona pa uniformë ose të paidentifikuar ose për reagimet zyrtare ndaj saj. Hoqëm përdorime të tjera (për shembull "konflikt civil") dhe titujt për protestues të maskuar, që janë temë tjetër. Titujt e përsëritur nga e njëjta media në të njëjtën ditë u numëruan një herë. Për pretendimet e sigurisë kërkuam titujt për armë, dronë, magazina dhe bomba deri më 21 tetor në 14:00. Nuk publikojmë emra të të arrestuarve. Burimi: monitorimi i mediave i Artivista.
