Read in English: Media on the front line: attacked, accused and when they expose young people
Gazetarët që raportojnë nga protesta janë njëkohësisht dëshmitarë dhe objektiv. Titujt nga 13 deri 21 tetor përshkruajnë të paktën 33 incidente ndaj gazetarëve: goditje, plumba gome, gurë, telefona të thyer dhe pengim për të filmuar. Shumica u atribuohen policisë. Ndërkohë, kryeministri i quan dy media "burimet e propagandës më të shëmtuar". Por mediat nuk janë vetëm viktima: disa publikojnë emrat e të arrestuarve, përfshirë grupe me të mitur.
Në pak fjalë
- Titujt përshkruajnë të paktën 33 incidente ndaj gazetarëve: 19 u atribuohen policisë, 10 protestuesve ose personave të tjerë dhe në 4 autori nuk është i qartë.
- Gati gjysma e incidenteve (16 nga 33) ndodhin më 18 dhe 19 tetor; 12 prej tyre u atribuohen policisë.
- Më të goditurit janë gazetarët që transmetojnë nga mesi i protestës, sidomos ekipet e Syri dhe News24.
- Organizatat e gazetarëve numërojnë 17 raste më 18 tetor dhe 37 më 21 tetor. Shifrat ndryshojnë sepse secili numëron me burime dhe përkufizime të ndryshme.
- Në titujt që monitoruam nuk gjetëm asnjë përgjigje të Policisë për rastet konkrete të gazetarëve.
Çfarë tregojnë të dhënat?
1. Kush i godet gazetarët?
Incidentet që u atribuohen policisë janë goditje, plumba gome, spraj me piper, telefona të marrë ose pamje të fshira dhe pengim për të filmuar arrestimet. Incidentet nga të tjerët janë kryesisht gurë dhe molotovë të hedhur drejt policisë që godasin gazetarët, telefona të thyer nga protestues dhe persona të maskuar që i pengojnë gazetarët të bëjnë pyetje.
Disa shembuj nga titujt:
- Syri, 18 tetor: "VIDEO/ Policia dhunon LIVE gazetarët e SYRI-t, i qëllon nga këmbët"
- Lapsi, 18 tetor: "REUTERS: Policia qëlloi me shotgun drejt protestuesve, dy gazetarët tanë u plagosën me plumba gome"
- Balkanweb, 19 tetor: "VIDEO/ Po filmonte shoqërimin e protestuesit, policia sulmon me spraj me piper gazetarin e News24…"
- Top Channel, 19 tetor: "Video/ “Ik nga këtu se t’i qerrova sytë”, momenti kur efektivi i policisë kërcënon gazetaren e Top Channel"
- Report TV, 18 tetor: "Protesta te Ministria e Arsimit, gazetarja goditet me gur, protestuesit i hapin rrugën ambulancës"
- Report TV, 16 tetor: "Sulmohet gazetari i Report TV gjatë protestës në Gjirokastër, një protestues i thyen telefonin teksa…"
Sipas titujve, dhuna ndaj gazetarëve vjen nga të dy anët, por jo në të njëjtën masë: incidentet që i atribuohen policisë janë gati dyfishi i atyre që u atribuohen të tjerëve.
2. Kulmi i 18 dhe 19 tetorit
Më 18 dhe 19 tetor ndodhin 16 nga 33 incidentet. Janë ditët kur policia përdor plumba gome, kur Reuters raporton se dy gazetarë të saj u goditën dhe kur arrestimet zhvendosen në rrugët anësore, ku gazetarët pengohen të filmojnë. Janë edhe ditët kur kryeministri flet kundër mediave (shih pikën 4). Kjo është një përputhje në kohë; të dhënat nuk tregojnë se njëra shkakton tjetrën.
3. Pse numrat nuk përputhen?
| Data | Kush numëron | Çfarë numëron |
|---|---|---|
| 18 tetor | AGSH (Balkanweb) / SafeJournalists (Report TV) | 17 gazetarë të sulmuar në 5 ditë / 17 incidente |
| 19 tetor | Shoqata e Gazetarëve, APJ Albania (Lapsi, MCN) | 21 raste dhune dhe pengimi në 6 ditë |
| 19 tetor | Qendra Evropiane për Lirinë e Shtypit, ECPMF (Balkanweb) | të paktën 25 sulme |
| 21 tetor | AGSH (Balkanweb) | 37 incidente ndaj medias në 7 ditë |
| 21 tetor | Artivista, nga titujt | të paktën 33 incidente, 13 deri 21 tetor |
Numrat rriten sepse rastet raportohen me vonesë dhe sepse protesta vazhdon. Ata ndryshojnë edhe sepse secili numëron diçka tjetër: disa përfshijnë presionin verbal dhe rastet jashtë Tiranës, ndërsa ne numërojmë vetëm atë që përshkruan një titull. Këto nuk janë shifra që kundërshtojnë njëra tjetrën, por rrjeta me madhësi të ndryshme. Të gjitha tregojnë të njëjtin drejtim.
4. Kur mediat bëhen shënjestër e fjalëve
Më 18 tetor kryeministri thotë për analistët e mediave se "janë më zi se ata të gurëve" (Report TV). Më 19 tetor i quan News24 dhe Syrin "dy burimet e propagandës më të shëmtuar ndaj policisë" (ABC News). AGSH dënon "sulmet verbale" ndaj News24 dhe Reporterët pa Kufij (RSF) thotë se kryeministri "akuzoi pa bazë" pronarin e saj (Balkanweb, 21 tetor).
5. Kur mediat ekspozojnë të rinjtë
Mediat janë edhe burim rreziku. Të paktën 14 tituj nga 13 deri 21 tetor njoftojnë lista me emrat e të arrestuarve ose të shoqëruarve; 7 prej tyre janë të Report TV. Dy nga këto lista, më 19 dhe 20 tetor, janë për grupe që përfshijnë të mitur. Më 15 tetor studentët raportojnë se numrat e tyre të telefonit u ekspozuan dhe se nisën telefonata anonime kërcënuese. Në ABC News, komentues emërtojnë individë si "Antifa shqiptare" dhe i kërkojnë qeverisë të "thotë emrat". Ky artikull nuk përsërit asnjë prej këtyre emrave.
Pse ka rëndësi?
Gazetarët në terren janë sytë e publikut. Kur ata pengohen të filmojnë arrestimet, publiku humbet provat për atë që ndodh, pikërisht kur shifrat zyrtare dhe dëshmitë kundërshtohen. Shumë raste dhune, ndaj protestuesve dhe ndaj policisë, dihen sepse dikush i filmoi.
Prania shpjegon goditjet. Syri dhe News24 transmetojnë nga mesi i protestës çdo ditë, prandaj ekipet e tyre janë më të ekspozuarat. Kur ato raportojnë për sulmet ndaj ekipeve të veta, ky është dokumentim i asaj që ndodhi; disa raste janë filmuar drejtpërdrejt dhe janë raportuar edhe nga Reuters, RSF dhe AGSH.
Fjalët e pushtetit kanë peshë. Kur kreu i qeverisë i vendos mediat në të njëjtën kategori me ata që hedhin gurë, rrezikon t'u japë të tjerëve, efektivë apo protestues, idenë se sulmi ndaj tyre është i justifikueshëm. Këtë nuk e matëm; është një rrezik që organizatat e gazetarëve e ngrenë vetë.
Mediat kanë edhe vetë përgjegjësi. Publikimi i emrave, sidomos kur mes tyre ka të mitur, i ekspozon të rinjtë ndaj hakmarrjes, stigmës në shkollë e në punë dhe kërcënimeve. Mbrojtja e të dhënave personale dhe të drejtat e fëmijës kërkojnë më shumë kujdes.
Shpjegime të tjera të mundshme
- Kush i tregon rastet? Mediat raportojnë më shumë rastet e ekipeve të veta dhe mediat me më shumë ekipe në rrugë kanë më shumë raste për të treguar. Pra, numri pasqyron edhe kush flet. Megjithatë, disa raste janë konfirmuar nga burime të pavarura.
- Roli i gazetarit në terren nuk është gjithmonë i ndarë. Disa tituj tregojnë gazetarë që ndërhyjnë: më 17 tetor një gazetar i Syri TV tenton të marrë nga duart e policisë një 16-vjeçar dhe më 19 tetor Syri shkruan se "Gazetarët tentojnë t'i bllokojnë rrugën furgonave të Policisë". Kjo nuk e justifikon dhunën, por mund të shpjegojë një pjesë të përplasjeve dhe duhet parë rast pas rasti.
- Rreziku i vendndodhjes. Shumë nga incidentet nga të tjerët janë gurë dhe molotovë të hedhur drejt policisë, që godasin gazetarët pranë saj.
Çfarë nuk tregojnë të dhënat?
- Autori i incidentit është ai që përmend titulli ose dëshmitari; ne nuk e verifikuam çdo rast.
- Një incident mund të jetë raportuar në tekst ose video, por jo në titull. Mediat jashtë monitorimit tonë nuk janë përfshirë.
- Nuk dimë ende rezultatin e asnjë hetimi.
Çfarë duhet ndjekur?
- A hetohen rastet e filmuara dhe a publikojnë Agjencia e Mbikëqyrjes së Policisë (AMP) dhe Prokuroria rezultatet?
- A përgjigjet Policia për rastet konkrete të gazetarëve dhe a identifikohen edhe protestuesit që sulmuan gazetarë?
- A vazhdojnë mediat të publikojnë emra të arrestuarish, sidomos të mitur?
Si u mat?
Lexuam një për një titujt që përmendin gazetarë, operatorë, fotoreporterë ose ekipe mediash. Numëruam një herë çdo incident konkret, edhe kur e raportojnë disa media. Nuk numëruam raportet e përgjithshme pa një rast konkret, as debatet vetëm me fjalë. Autorin e morëm nga titulli; kur titulli nuk e thotë, rasti është "autori i paqartë". Ky numërim është më i plotë se numërimi i parë në panelin e monitorimit (27 incidente), sepse përfshin edhe rastet e 20 dhe 21 tetorit dhe ato me autor të paqartë. Titujt me lista emrash u lexuan një për një. Titujt janë cituar ashtu siç u botuan, disa të shkurtuar. Burimi: monitorimi i mediave i Artivista.
