Gjendja e Kulturës në Shqipëri 2025 · Profilet bashkiake · Qendra Artivista
Ky profil bazohet në informacionin e dhënë nga Bashkia Gramsh në përgjigje të kërkesës së Qendrës Artivista për informacion mbi kulturën (2026) dhe në Censusin e Popullsisë dhe Banesave 2023 të INSTAT-it. Shumat janë në lekë.
Në një vështrim
| Qarku | Elbasan |
| Njësitë administrative | 10: Gramsh, Kodovjat, Kukur, Kushovë, Lenie, Pishaj, Poroçan, Skënderbegas, Sult, Tunjë |
| Sipërfaqja | 739,75 km² |
| Popullsia, Censusi 2023 | 16.533 (rreth 22 banorë për km²) |
| Banorë 65 vjeç e lart | 19,1% (mesatarja kombëtare 19,7%) |
| Buxheti i kulturës | I planifikuar 9.546.000 lekë dhe i shpenzuar 8.982.003 lekë në vitin 2025 |
| Institucionet kulturore | Qendra Kulturore e Fëmijëve “Adem Hoxha” dhe Qendra Kulturore “Vëllezërit Çetiri”, 10 punonjës secila |
| Konsultime publike | 14 në vit, në kuadër të procesit vjetor të buxhetit |
Përmbledhje
Gramshi, një bashki malore në qarkun e Elbasanit me dhjetë njësi administrative, e menaxhon kulturën përmes dy qendrave kulturore me nga 10 punonjës secila: një qendër për fëmijët që ofron kurse falas për moshat 6 deri 16 vjeç, dhe një qendër kulturore që organizon aktivitete dhe kujdeset për trashëgiminë vendore, nga dorëshkrimet te fotografitë dhe filmat.
Buxheti i kulturës ndryshoi ndjeshëm përgjatë periudhës 2020 - 2025. Pas 860.000 lekëve të planifikuara në vitin 2020, ai u rrit në 23,8 milionë lekë në vitin 2021 dhe 21,5 milionë lekë në vitin 2022, pastaj u stabilizua në 9,3 deri 10 milionë lekë në vit. Përgjigja nuk e shpjegon rritjen, dhe në vitin 2022 u shpenzua vetëm 54,2% e buxhetit të planifikuar. Në vitet e tjera bashkia shpenzoi midis 85,9% dhe 94,1% të planit.
Programi është i vogël por në rritje, me 2 deri 6 aktivitete të emërtuara në vit, nga Maratona Rinore dhe festivali i zërave të rinj për fëmijë te “Ëndrra mbi Livando” dhe hapja e sezonit turistik. Bashkia zhvillon 14 konsultime në vit në kuadër të procesit të buxhetit dhe ka miratuar një kalendar aktivitetesh për vitin 2026 dhe një ansambël të ri në Pallatin e Kulturës, por nuk ka strategji kulture.
1. Qeverisja dhe institucionet
Qendra Kulturore e Fëmijëve “Adem Hoxha”, në lagjen Xhile Liçi, punon me fëmijët 6 deri 16 vjeç, duke i ndihmuar të zhvillojnë talentet dhe duke u dhënë akses falas në kurse dhe materiale. Qendra Kulturore “Vëllezërit Çetiri”, në lagjen Holta, organizon aktivitete kulturore, promovon identitetin vendor dhe ruan dorëshkrime, harta, partitura muzikore, fotografi dhe materiale audiovizive. Secila qendër kishte 10 punonjës në çdo vit të periudhës 2020 - 2025.
2. Financimi
Buxheti i planifikuar i kulturës ishte 860.000 lekë në vitin 2020, 23.791.000 lekë në vitin 2021, 21.478.000 lekë në vitin 2022, dhe midis 9.322.000 dhe 9.962.000 lekë në vit përgjatë periudhës 2023 - 2025. Shpenzimet faktike ndoqën të njëjtin model, nga 758.333 lekë në vitin 2020 në 20.440.000 lekë në vitin 2021 dhe 8.982.003 lekë në vitin 2025. Përgjigja jep një seri të dytë, shumë më të vogël, të përshkruar si vlera e aktiviteteve kulturore, nga 800.000 lekë në vitin 2021 në 3.000.000 lekë në vitin 2025, e cila ka shumë të ngjarë të mbulojë vetëm aktivitetet, pa stafin dhe shpenzimet e funksionimit. Qendrat kulturore nuk kanë të ardhura të veta.
3. Programi kulturor
Përgjigja emërton 4 aktivitete në vitin 2020, 2 në vitin 2021, 4 në vitin 2022, 3 në vitin 2023 dhe 6 në vitet 2024 dhe 2025. Aktivitetet e përsëritura janë Maratona Rinore, festivali i zërave të rinj për fëmijë dhe festat e qytetit më 18 gusht; më të rejat përfshijnë Natyra Fest “Eja në Gramsh”, “Ëndrra mbi Livando”, “Gramshi në Fest” për hapjen e sezonit turistik dhe, në vitin 2025, 65-vjetorin e qytetit. Bashkia raporton nga 8.500 përfitues në vitin 2020 deri në 18.000 në vitin 2025, banorë dhe vizitorë, dhe merr pjesë edhe në aktivitetet e Ministrisë së Kulturës dhe të Qendrës Kombëtare të Veprimtarive Tradicionale.
4. Trashëgimia
I vetmi investim i raportuar është rikonstruksioni i Qendrës Kulturore të Fëmijëve “Adem Hoxha” në vitin 2025, me 8.125.000 lekë.
5. Planifikimi dhe pjesëmarrja publike
Gramshi nuk ka strategji kulture. Ai raporton dy vendime të fundit: miratimin e një kalendari aktivitetesh për vitin 2026, që po zbatohet, dhe krijimin e një ansambli në Pallatin e Kulturës. Bashkia zhvillon 14 konsultime në vit, në qytet dhe në çdo njësi administrative, në kuadër të procesit vjetor të buxhetit; ato mbulojnë edhe kulturën, por nuk janë posaçërisht për të.
6. Kultura në territorin e bashkisë
Aktivitetet përdorin sallat e Pallatit të Kulturës dhe të Qendrës Kulturore të Fëmijëve, Sheshin Kamber Dermyshi, pedonalen, Pallatin e Sportit, stadiumin dhe vende natyrore si liqenet e Banjës dhe të Dushkut. Përgjigja nuk tregon aktivitete në nëntë njësitë administrative jashtë qytetit.
Përfundime
- Gramshi ka dy qendra kulturore me një staf të qëndrueshëm prej 20 punonjësish përgjatë periudhës 2020 - 2025.
- Buxheti i kulturës u rrit nga 0,9 milionë lekë në vitin 2020 në 23,8 milionë lekë në vitin 2021, pastaj u stabilizua në rreth 9,5 milionë lekë në vit.
- Në vitin 2022 u shpenzua vetëm 54,2% e buxhetit; në vitet e tjera shpenzimet ishin 85,9% deri 94,1% e planit.
- Bashkia emërton 2 deri 6 aktivitete në vit dhe raporton një numër në rritje përfituesish.
- Nuk ka strategji kulture, dhe aktivitetet në nëntë njësitë rurale nuk janë të dokumentuara.
Rekomandime
Shpjegimi i buxhetit të viteve 2021 - 2022
Buxheti i kulturës ishte më shumë se dyfish në vitet 2021 dhe 2022 krahasuar me vitet pasardhëse. Një shënim i shkurtër për atë që mbuloi, dhe pse në vitin 2022 pothuajse gjysma nuk u shpenzua, do t'i bënte shifrat më të kuptueshme.
Raportimi i një buxheti të vetëm kulture
Përgjigja jep dy seri shumë të ndryshme për të njëjtat vite. Bashkia mund të raportojë çdo vit buxhetin e plotë të kulturës dhe, brenda tij, shumën për aktivitete, staf dhe funksionim.
Aktivitete edhe në fshatra
Gramshi ka dhjetë njësi administrative, por aktivitetet janë të përqendruara në qytet. Dy qendrat mund të planifikojnë çdo vit një program të vogël në fshatra dhe të raportojnë pjesëmarrësit sipas njësive.
Nga kalendari i vitit 2026 te një strategji
Kalendari i aktiviteteve dhe ansambli i ri janë një fillim i mirë. Një plan kulture për tre vjet, i diskutuar në konsultimet vjetore, mund të shtojë objektiva për dy qendrat, trashëgiminë dhe liqenet si hapësira kulturore.
Rreth të dhënave
Të dhënat për popullsinë janë nga Censusi 2023 i INSTAT-it. Buxheti, aktivitetet, stafi, konsultimet dhe investimi janë sipas raportimit të bashkisë, në një kopje të skanuar dhe një kopje elektronike të përgjigjes që përputhen me njëra-tjetrën.
Është bërë çdo përpjekje që kjo analizë të bazohet në të dhënat e dhëna nga bashkia, të plotësuara me të dhëna nga Programet Buxhetore Afatmesme (PBA) të publikuara online. Për komente ose pyetje, ju lutemi kontaktoni artivista@arti-vista.org.
Ky postim është përgatitur në kuadër të projektit CulturAL, me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian. Përmbajtja e tij është përgjegjësi e vetme e Qendra Kombëtare për Shërbime Komunitare dhe Qendra Artivista dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht qëndrimet e Bashkimit Evropian.
