Gjendja e Kulturës në Shqipëri 2025 · Profilet bashkiake · Qendra Artivista
Ky profil bazohet në informacionin e dhënë nga Bashkia Lushnje në përgjigje të kërkesës së Qendrës Artivista për informacion mbi kulturën (2026) dhe në Censusin e Popullsisë dhe Banesave 2023 të INSTAT-it. Shumat janë në lekë.
Në një vështrim
| Qarku | Fier |
| Njësitë administrative | 11: Lushnjë, Allkaj, Ballagat, Bubullimë, Dushk, Fier Shegan, Golem, Hysgjokaj, Karbunarë, Kolonjë, Krutje |
| Sipërfaqja | 380 km² |
| Popullsia, Censusi 2023 | 63.135 (rreth 166 banorë për km²); 24,5% më pak se në vitin 2011 |
| Banorë 65 vjeç e lart | 23,9% (mesatarja kombëtare 19,7%) |
| Buxheti i kulturës (përgjigja) | 10,7 milionë lekë plan dhe 9,9 milionë fakt në vitin 2020; 28,5 milionë plan dhe 14,0 milionë fakt në vitin 2025 |
| Institucioni kulturor | Qendra Kulturore dhe Klubi i Sportit |
| Stafi | 52 në vitin 2020 dhe 63 në vitin 2025; 24 deri 21 në kulturë |
| Përfitues | Nga 58 në vitin 2020 në 119 në vitin 2025 |
| Strategjia | Plani i Veprimit për Turizmin 2023 - 2028 |
Përmbledhje
Lushnja, qyteti i Kongresit të Lushnjës të vitit 1920, e drejton kulturën përmes Qendrës Kulturore dhe Klubit të Sportit, e cila mbulon edhe sportin. Stafi i saj u rrit nga 52 në 63 punonjës, ndërsa numri i atyre që punojnë në kulturë ra nga 24 në 21.
Buxheti i miratuar për kulturën pothuajse u trefishua, nga 10,7 milionë lekë në vitin 2020 në 28,5 milionë lekë në vitin 2025, por shpenzimet u rritën shumë më pak, nga 9,9 në 14,0 milionë lekë. Në vitin 2025 u shpenzua më pak se gjysma e buxhetit. Numri i përfituesve u rrit çdo vit, nga 58 në 119.
Shumica e aktiviteteve u zhvilluan në Qendrën e Artit “Vaçe” deri në vitin 2024, kur nisi rikonstruksioni i saj; që atëherë ato janë zhvendosur në Sheshin e Qytetarëve dhe në sheshet e njësive administrative. Nuk u financuan punime në trashëgimi. Bashkia zbaton një Plan Veprimi për Turizmin 2023 - 2028 dhe zhvilloi 3 konsultime publike për kulturën.
1. Qeverisja dhe institucionet
Qendra Kulturore dhe Klubi i Sportit, në lagjen “Kongresi i Lushnjes”, bashkon veprimtaritë kulturore dhe sportive nën një drejtim të vetëm.
2. Stafi dhe financimi
Buxheti i miratuar dhe shpenzimet faktike ishin 10.719.000 dhe 9.910.000 lekë në vitin 2020, 13.119.000 dhe 9.139.260 lekë në vitin 2021, 12.383.000 dhe 11.307.105 lekë në vitin 2022, 13.530.000 dhe 12.966.700 lekë në vitin 2023, 16.570.000 dhe 12.959.124 lekë në vitin 2024, dhe 28.460.000 dhe 14.049.584 lekë në vitin 2025. Pjesa e realizuar ra nga mbi 90% në vitet 2020, 2022 dhe 2023 në 78,2% në vitin 2024 dhe 49,4% në vitin 2025.
Institucioni kishte 52 punonjës në vitet 2020 dhe 2021, 53 përgjatë periudhës 2022 - 2024 dhe 63 në vitin 2025. Stafi në strukturat përgjegjëse për kulturën ishte 24 përgjatë periudhës 2020 - 2022, 23 në vitet 2023 dhe 2024 dhe 21 në vitin 2025. Institucionet gjeneruan shuma të vogla të ardhurash çdo vit, midis 5.600 dhe 51.700 lekësh.
3. Programi kulturor
Bashkia organizoi ose mbështeti 14 aktivitete në vitin 2021, 22 në vitin 2022, 16 në vitin 2023, 20 në vitin 2024 dhe 17 në vitin 2025; përgjigja nuk jep numër për vitin 2020. Përfituesit e fondeve publike u rritën nga 58 në vitin 2020 në 75, 80, 90, 102 dhe 119 në vitin 2025. Programi përfshin festivale vendore dhe kombëtare, koncerte dhe shfaqje në shesh, panaire, aktivitete për Kongresin e Lushnjës dhe festa vendore në njësitë administrative.
4. Trashëgimia
Përgjatë periudhës 2020 - 2025 nuk u përdorën fonde për restaurime apo ndërhyrje të tjera në objektet e trashëgimisë. Qendra e Artit “Vaçe”, hapësira kryesore, është në rikonstruksion që nga viti 2024.
5. Planifikimi dhe pjesëmarrja publike
Lushnja zbaton Planin e Veprimit për Turizmin 2023 - 2028, dokumentin e saj kryesor strategjik për turizmin, i cili synon gjithashtu promovimin e trashëgimisë kulturore e natyrore dhe mbështetjen e aktiviteteve kulturore. Ajo nuk ka strategji vetëm për kulturën. Përgjatë periudhës 2020 - 2025 u zhvilluan tre konsultime publike për kulturën, trashëgiminë dhe aktivitetet kulturore.
6. Kultura në territorin e bashkisë
Që nga viti 2024 aktivitetet janë zhvendosur në ambiente të hapura, në Sheshin e Qytetarëve në Lushnjë dhe në sheshet qendrore të njësive administrative, ku mbahen edhe festat vendore. Përgjigja nuk jep shifra sipas njësive.
Përfundime
- Buxheti i miratuar për kulturën pothuajse u trefishua, por shpenzimet u rritën shumë më pak.
- Në vitin 2025 u shpenzua më pak se gjysma e buxhetit të miratuar.
- Përfituesit e fondeve për kulturën u rritën çdo vit, nga 58 në 119.
- Stafi që punon në kulturë ra nga 24 në 21, ndërsa stafi i përgjithshëm u rrit.
- Hapësira kryesore, Qendra e Artit “Vaçe”, është në rikonstruksion, dhe aktivitetet janë zhvendosur jashtë.
Rekomandime
Shpjegimi i buxhetit të vitit 2025
Buxheti i miratuar pothuajse u dyfishua në vitin 2025, ndërsa shpenzimet mbetën pranë viteve të mëparshme. Shpjegimi i qëllimit të rritjes, për shembull rikonstruksioni i “Vaçes”, do t'i ndihmonte lexuesit ta kuptojnë.
Raportimi i kulturës dhe sportit veçmas
Një institucion mbulon të dyja. Ndarja e stafit dhe shpenzimeve për kulturën do të tregonte përpjekjen reale në secilën fushë.
Planifikimi i rihapjes së “Vaçes”
Një program për Qendrën e Artit të rinovuar, i përgatitur me artistët dhe banorët, do ta shfrytëzonte sa më mirë investimin pasi të përfundojnë punimet.
Një kapitull për kulturën në planin e turizmit
Plani i Veprimit për Turizmin përmend tashmë trashëgiminë. Një kapitull i shkurtër për kulturën, me aktivitetet e Kongresit të Lushnjës në qendër, do t'i jepte kulturës qëllimet e veta.
Rreth të dhënave
Të dhënat për popullsinë janë nga Censusi 2023 i INSTAT-it. Buxheti, aktivitetet, përfituesit, stafi, të ardhurat, konsultimet dhe planet janë sipas raportimit të Qendrës Kulturore dhe Klubit të Sportit në përgjigjen e saj të datës 2 korrik 2026.
Është bërë çdo përpjekje që kjo analizë të bazohet në të dhënat e dhëna nga bashkia, të plotësuara me të dhëna nga Programet Buxhetore Afatmesme (PBA) të publikuara online. Për komente ose pyetje, ju lutemi kontaktoni artivista@arti-vista.org.
Ky postim është përgatitur në kuadër të projektit CulturAL, me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian. Përmbajtja e tij është përgjegjësi e vetme e Qendra Kombëtare për Shërbime Komunitare dhe Qendra Artivista dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht qëndrimet e Bashkimit Evropian.
