Gjendja e Kulturës në Shqipëri 2025 · Profilet bashkiake · Qendra Artivista
Ky profil bazohet në programet buxhetore afatmesme (PBA) të Bashkisë Vorë për 2024 - 2026 dhe 2025, në vendimin e këshillit nr. 58 të 24 dhjetorit 2024, në rishikimin e buxhetit 2026 dhe në Censusin e Popullsisë dhe Banesave 2023 të INSTAT-it; bashkia nuk iu përgjigj kërkesës së Qendrës Artivista për informacion mbi kulturën, dhe u bë ankesë te Komisioneri për të Drejtën e Informimit. Shumat janë në lekë.
Në një vështrim
| Qarku | Tiranë |
| Njësitë administrative | 3: Vorë, Prezë, Bërxullë |
| Sipërfaqja | 82,86 km² |
| Popullsia, Censusi 2023 | 21.621 (rreth 261 banorë për km²); 15,2% më pak se në vitin 2011 |
| Popullsia, regjistri civil | Rreth 36.230 |
| Banorë 65 vjeç e lart | 14,5% (mesatarja kombëtare 19,7%) |
| Programi buxhetor i kulturës (08220) | Asnjë ndër 18 programet buxhetore të bashkisë |
| Sport dhe Argëtim (08130) | 36,0 milionë lekë të planifikuara për vitin 2024; 56,0 milionë lekë në buxhetin 2025 |
| Struktura përgjegjëse | Sektori i Arsimit, Kulturës, Rinisë dhe Sportit |
| Trashëgimia | Kalaja e Prezës; asnjë punim bashkiak në dokumentet buxhetore |
Përmbledhje
Vora shtrihet midis Tiranës dhe Durrësit. Popullsia e saj ra me 15,2% midis censuseve 2011 dhe 2023, ndërsa regjistri civil numëron rreth 36.230 banorë. Bashkia e ndan buxhetin në 18 programe, dhe asnjëri prej tyre nuk është programi i kulturës (08220) që përdorin shumica e bashkive.
Programi më i afërt, Sport dhe Argëtim (08130), kishte 36,0 milionë lekë të planifikuara për vitin 2024 dhe 56,0 milionë lekë në buxhetin 2025, por përshkrimi i tij mbulon vetëm sportin. Kultura shfaqet në dokumentet buxhetore si synim, mbrojtja e trashëgimisë kulturore, historike dhe natyrore, pa zë buxhetor, institucion apo objektiv.
Në vendimet e këshillit përmendet një Sektor i Arsimit, Kulturës, Rinisë dhe Sportit, dhe në njësinë Prezë ndodhet Kalaja e Prezës. Dokumentet buxhetore tregojnë edhe peshën e rindërtimit pas tërmetit të vitit 2019: 225,4 milionë lekë fonde rindërtimi u mbartën nga viti 2025 në 2026.
1. Qeverisja dhe institucionet
Dokumentet buxhetore nuk përmendin asnjë muze, bibliotekë apo qendër kulturore të drejtuar nga bashkia. Vendimet e këshillit për buxhetet 2023 - 2025 dhe 2025 - 2027 përmendin Sektorin e Arsimit, Kulturës, Rinisë dhe Sportit ndër strukturat që zbatojnë buxhetin, pra kultura ndodhet në një sektor të përbashkët.
2. Financimi
Programet buxhetore 2024 - 2026 dhe 2025 listojnë të njëjtat 18 programe, nga administrata dhe gjendja civile te furnizimi me ujë, arsimi dhe shërbimet sociale, pa program për kulturën. Sport dhe Argëtim (08130) kishte 36.000.000 lekë të planifikuara për vitin 2024, 37.500.000 lekë për vitin 2025 dhe 39.075.000 lekë për vitin 2026: 30,0 deri në 33,1 milionë lekë për shpenzime operative dhe 6,0 milionë lekë në vit për investime. Kjo ishte rreth 3,5% e buxhetit të vitit 2024. Buxheti 2025 e çoi në 56.000.000 lekë (30.000.000 operative, 26.000.000 investime), dhe rishikimi i buxhetit 2026 shtoi 10.000.000 lekë.
Përshkrimi i programit mbulon fusha sportive, pishina, palestra, ekipe vendore, parqe dhe plazhe; ai nuk përmend kulturën apo trashëgiminë.
3. Kultura në plane
Çdo program buxhetor hapet me vizionin e strategjisë territoriale të bashkisë: një vend ku zhvillimi ekonomik dhe urban ndërthuret me mbrojtjen e trashëgimisë kulturore, historike dhe natyrore. Prioritetet përfshijnë ruajtjen e trashëgimisë kulturore të zonave të ndryshme të Vorës, si dhe ruajtjen e vlerave kulturore e historike vendore dhe administrimin e institucioneve përkatëse. Këtyre synimeve nuk u bashkëngjitet buxhet, institucion apo objektiv, dhe nuk listohen aktivitete kulturore.
4. Trashëgimia
Kalaja e Prezës ndodhet në njësinë administrative Prezë; dokumentet buxhetore nuk tregojnë shpenzime apo aktivitete bashkiake atje. Preza nuk duhet ngatërruar me Pezën, njësi administrative e Tiranës.
5. Popullsia dhe rindërtimi
Programi buxhetor 2024 - 2026 jep një dendësi prej 438 banorësh për km² sipas regjistrit civil, që tregon rreth 36.230 banorë të regjistruar, shumë më tepër se 21.621 të numëruar në Censusin 2023. Ai përmend edhe ndërtimin me fonde shtetërore të banesave për banorët e mbetur pa strehë nga tërmeti i 26 nëntorit 2019. Rishikimi i buxhetit 2026 (vendimi i këshillit nr. 9, 27 shkurt 2026) mbart nga viti 2025 fonde rindërtimi prej 225.406.514 lekësh, përfshirë rreth 146 milionë lekë grante për rindërtimin e banesave individuale.
Përfundime
- Vora nuk ka program buxhetor për kulturën ndër 18 programet e saj.
- Sport dhe Argëtim kishte 36,0 milionë lekë të planifikuara për vitin 2024 dhe 56,0 milionë lekë në buxhetin 2025, vetëm për sportin.
- Mbrojtja e trashëgimisë është synim i shpallur, por pa zë buxhetor, institucion apo objektiv.
- Në administratë ekziston një Sektor i përbashkët i Arsimit, Kulturës, Rinisë dhe Sportit.
- Rindërtimi pas tërmetit zë një pjesë të madhe të buxheteve të fundit.
Rekomandime
Një zë buxhetor për kulturën
Një zë më vete për kulturën, ose një element i kostuar për kulturën brenda një programi ekzistues, do t'i lejonte bashkisë të ndiqte synimet për trashëgiminë.
Një plan për Kalanë e Prezës
Një plan i vogël për kalanë mund të ishte hapi i parë drejt një strategjie vendore për kulturën dhe trashëgiminë.
Konsultimi me banorët për kulturën
Një konsultim publik për kulturën do të tregonte çfarë presin banorët nga sektori.
Përgjigje ndaj kërkesave
Përgjigjja ndaj kërkesave për informacion mbi kulturën do ta bënte më të lehtë ndjekjen e punës së bashkisë.
Rreth të dhënave
Të dhënat për popullsinë vijnë nga censuset 2011 dhe 2023 të INSTAT-it. Shifrat buxhetore dhe detajet e tjera vijnë nga programet buxhetore të bashkisë 2024 - 2026 dhe 2025, vendimi i këshillit nr. 58 i 24 dhjetorit 2024 dhe rishikimi i buxhetit 2026.
Është bërë çdo përpjekje që kjo analizë të bazohet në të dhënat e dhëna nga bashkia, të plotësuara me të dhëna nga Programet Buxhetore Afatmesme (PBA) të publikuara online. Për komente ose pyetje, ju lutemi kontaktoni artivista@arti-vista.org.
Ky postim është përgatitur në kuadër të projektit CulturAL, me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian. Përmbajtja e tij është përgjegjësi e vetme e Qendra Kombëtare për Shërbime Komunitare dhe Qendra Artivista dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht qëndrimet e Bashkimit Evropian.
