Gjendja e Kulturës në Shqipëri 2025 · Profilet bashkiake · Qendra Artivista
Ky profil bazohet në informacionin e dhënë nga Bashkia Finiq në përgjigje të kërkesës së Qendrës Artivista për informacion mbi kulturën (2026) dhe në Censusin e Popullsisë dhe Banesave 2023 të INSTAT-it. Shumat janë në lekë.
Në një vështrim
| Qarku | Vlorë |
| Njësitë administrative | 5: Finiq (qendra në Dërmish), Aliko, Dhivër, Livadhja, Mesopotam |
| Sipërfaqja | 444,28 km² |
| Popullsia, Censusi 2023 | 11.413 (rreth 26 banorë për km²); 8,4% më shumë se në vitin 2011 |
| Banorë 65 vjeç e lart | 37,3% (mesatarja kombëtare 19,7%) |
| Buxheti i kulturës | I planifikuar 7.200.000 lekë dhe i shpenzuar 1.113.000 lekë në vitin 2025 |
| Pjesa e shpenzuar e buxhetit | Nga 52,0% në vitin 2020 në 15,5% në vitin 2025 |
| Investime në trashëgimi | 28.063.230 lekë në tre projekte, dy prej tyre përmes programit ndërkufitar MILESTONES |
| Konsultime publike | 1 në vit përgjatë periudhës 2020 - 2025 |
Përmbledhje
Finiqi, një bashki e vogël në kufirin jugor me një nga popullsitë më të moshuara në Shqipëri, nuk ka institucion kulturor në varësi. Pesë punonjës merren me kulturën, bashkia organizon rreth 10 aktivitete në vit, ndërsa Qendra Kulturore në Livadhja, shkollat dhe sheshet e fshatrave shërbejnë si hapësira për to.
Buxheti i kulturës u rrit ndjeshëm në letër: nga 1.500.000 lekë të planifikuara në vitin 2020 në 8.050.000 lekë në vitin 2024, 7.200.000 lekë në vitin 2025 dhe 7.500.000 lekë në vitin 2026. Shpenzimet nuk e ndoqën këtë rritje. Bashkia shpenzoi 780.000 lekë në vitin 2020 dhe 1.113.000 lekë në vitin 2025, prandaj pjesa e përdorur e buxhetit ra nga 52,0% në 15,5%.
Njëkohësisht, Finiqi ka investuar në trashëgimi më shumë nga sa lë të kuptohet buxheti i tij vjetor. Përgjatë periudhës 2020 - 2023 ai restauroi Vatrën e Kulturës në Dhrovjan dhe Qendrën Kulturore në Livadhja dhe ndërtoi një muze të ri në Livadhja, me gjithsej 28,1 milionë lekë, dy prej këtyre projekteve përmes programit të bashkëpunimit ndërkufitar MILESTONES. Bashkia zhvilloi gjithashtu një konsultim publik në vit, por nuk ka një plan të shkruar për kulturën.
1. Qeverisja dhe institucionet
Sipas bashkisë, Finiqi nuk ka institucion kulturor në varësi. Pesë punonjës ishin të angazhuar në kulturë përgjatë periudhës 2020 - 2025; përgjigja nuk tregon në cilën njësi punojnë apo si ndryshoi numri i tyre nga viti në vit.
2. Financimi
Buxheti i planifikuar i kulturës ishte 1.500.000 lekë në vitin 2020, 1.200.000 lekë në vitin 2021, 2.200.000 lekë në vitin 2022 dhe 2.140.000 lekë në vitin 2023, pastaj u rrit në 8.050.000 lekë në vitin 2024 dhe 7.200.000 lekë në vitin 2025, me 7.500.000 lekë të planifikuara për vitin 2026. Shpenzimet faktike qëndruan midis 501.000 dhe 1.200.000 lekë në vit. Pjesa e shpenzuar ra nga 52,0% në vitin 2020 dhe 54,2% në vitin 2021 në 23,4% në vitin 2023 dhe në 14,9% dhe 15,5% në vitet 2024 dhe 2025. Në dy vitet e fundit, çdo vit mbetën të papërdorura mbi 6 milionë lekë të planifikuara për kulturën. Përgjigja nuk e shpjegon këtë diferencë, dhe kultura nuk sjell të ardhura për bashkinë.
3. Programi kulturor
Bashkia raporton rreth 10 aktivitete në vit përgjatë periudhës 2020 - 2025, pa i emërtuar dhe pa dhënë një numër për çdo vit. Me pesë punonjës dhe një buxhet që mbetet kryesisht i pashpenzuar, përgjigja nuk bën të mundur të kuptohet se çfarë programi mund të presin banorët.
4. Trashëgimia
Finiqi raporton tri investime në trashëgimi. Vatra e Kulturës në Dhrovjan u restaurua në vitet 2020 - 2021 përmes MILESTONES II, me 11.076.072 lekë. Qendra Kulturore në Livadhja u restaurua në vitet 2022 - 2023, me 13.913.319 lekë; përgjigja nuk tregon si u financua ky projekt. Një muze i ri u ndërtua në Livadhja në vitin 2023 përmes MILESTONES III, me 3.073.839 lekë. Së bashku këto investime, 28.063.230 lekë, vlejnë më shumë se të gjitha shpenzimet e bashkisë për kulturën përgjatë periudhës 2020 - 2025, ndërsa dy projektet MILESTONES, 14,1 milionë lekë, janë nga rastet e pakta në këtë seri ku financimi ndërkufitar i mbështetur nga BE-ja ka arritur te infrastruktura kulturore.
5. Stafi
Pesë punonjës ishin të angazhuar në kulturë përgjatë periudhës 2020 - 2025. Shifra jepet për gjithë periudhën, jo për çdo vit, dhe nuk ka të dhëna për rolet e tyre.
6. Planifikimi dhe pjesëmarrja publike
Finiqi nuk ka strategji apo dokument politikash për kulturën. Ai zhvilloi një konsultim publik në vit përgjatë periudhës 2020 - 2025. Në vitin 2022 bashkia anketoi edhe 56 banorë nga të gjitha njësitë administrative për prioritetet e programit të saj buxhetor afatmesëm: ndriçimi dhe shërbimet publike, zhvillimi ekonomik dhe turizmi, mbrojtja nga zjarri, ujitja dhe furnizimi me ujë u vlerësuan më lart, ndërsa kultura nuk ishte mes prioriteteve.
7. Kultura në territorin e bashkisë
Aktivitetet përdorin Qendrën Kulturore në Livadhja, ambientet e shkollave dhe sheshet qendrore të fshatrave. Dy nga tri investimet në trashëgimi janë në Livadhja dhe një në Dhrovjan, jashtë qendrës administrative. Përgjigja nuk jep numrin e aktiviteteve sipas njësive administrative.
Përfundime
- Finiqi nuk ka institucion kulturor; pesë punonjës merren me kulturën dhe çdo vit organizohen rreth 10 aktivitete.
- Buxheti i planifikuar i kulturës u rrit nga 1,5 milionë lekë në vitin 2020 në 8,05 milionë lekë në vitin 2024, ndërsa pjesa e shpenzuar ra nga 52,0% në 15,5% në vitin 2025.
- Investimet në trashëgimi prej 28,1 milionë lekësh restauruan ose krijuan tri godina kulturore në Dhrovjan dhe Livadhja.
- Dy prej tyre, me vlerë 14,1 milionë lekë, u financuan përmes programit ndërkufitar MILESTONES.
- Bashkia i konsulton banorët një herë në vit, por nuk ka plan kulture, dhe kultura nuk ishte prioritet në anketën e saj të vitit 2022.
Rekomandime
Shpjegimi dhe mbyllja e diferencës në buxhetin e kulturës
Në vitet 2024 dhe 2025 mbi 6 milionë lekë në vit të planifikuara për kulturën nuk u shpenzuan. Bashkia mund t'i shpjegojë arsyet në raportin e buxhetit dhe ose të planifikojë aktivitete që i përdorin fondet, ose të vendosë një buxhet që përputhet me atë që mund të realizojë.
Një program për godinat e restauruara
Në Dhrovjan dhe Livadhja tani ka tri godina kulturore të restauruara ose të reja. Një program vjetor për secilën, i përgatitur me shkollat dhe shoqatat e fshatrave, do t'i ndihmonte t'u shërbejnë banorëve dhe vizitorëve dhe do të justifikonte një pjesë të buxhetit të pashpenzuar.
Raportimi vjetor i aktiviteteve dhe i stafit
Renditja e aktiviteteve me emër, datë dhe fshat, si dhe e punonjësve që merren me kulturën çdo vit, do të tregonte se si 10 aktivitetet në vit arrijnë në pesë njësitë administrative.
Zhvillimi i bashkëpunimit ndërkufitar
MILESTONES financoi dy nga tre projektet e trashëgimisë. Bashkia mund t'i dokumentojë rezultatet e tyre dhe të përgatisë propozime të reja në programet e BE-së për para-anëtarësimin dhe bashkëpunimin ndërkufitar, për shembull për programin e muzeut të Livadhjasë.
Një plan i shkurtër kulture
Një plan për tre vjet, i diskutuar në konsultimin publik vjetor, mund të përcaktojë si do t'i përdorë bashkia hapësirat, buxhetin dhe trashëgiminë e saj, dhe ta përfshijë kulturën si pyetje në anketat e ardhshme për prioritetet e banorëve.
Rreth të dhënave
Të dhënat për popullsinë janë nga Censusi 2023 i INSTAT-it. Shifrat e buxhetit, aktiviteteve, stafit, trashëgimisë dhe konsultimeve janë sipas raportimit të bashkisë. Anketa e vitit 2022 është nga dokumentet e bashkisë për tavanet e programit buxhetor afatmesëm 2023 - 2024; nuk u gjetën online tabela të programeve buxhetore afatmesme të bashkisë për krahasim.
Është bërë çdo përpjekje që kjo analizë të bazohet në të dhënat e dhëna nga bashkia, të plotësuara me të dhëna nga Programet Buxhetore Afatmesme (PBA) të publikuara online. Për komente ose pyetje, ju lutemi kontaktoni artivista@arti-vista.org.
Ky postim është përgatitur në kuadër të projektit CulturAL, me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian. Përmbajtja e tij është përgjegjësi e vetme e Qendra Kombëtare për Shërbime Komunitare dhe Qendra Artivista dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht qëndrimet e Bashkimit Evropian.
