Gjendja e Kulturës në Shqipëri 2025 · Profilet bashkiake · Qendra Artivista
Ky profil bazohet në informacionin e dhënë nga Bashkia Roskovec në përgjigje të kërkesës së Qendrës Artivista për informacion mbi kulturën (2026), në programet buxhetore afatmesme të bashkisë (PBA) dhe në Censusin e Popullsisë dhe Banesave 2023 të INSTAT-it. Shumat janë në lekë.
Në një vështrim
| Qarku | Fier |
| Njësitë administrative | 4: Roskovec, Kuman, Kurjan, Strum |
| Sipërfaqja | 118,01 km² |
| Popullsia, Censusi 2023 | 16.332 (rreth 138 banorë për km²); 24,9% më pak se në vitin 2011 |
| Banorë 65 vjeç e lart | 20,2% (mesatarja kombëtare 19,7%) |
| Shpenzime për aktivitete kulturore | 0,94 milionë lekë në vitin 2020, 3,21 milionë në vitin 2025 |
| Struktura kulturore | Drejtoria e Kulturës: sektorët e Muzeut Historik, Kulturës dhe Bibliotekës |
| Stafi | 10 |
| Punime në trashëgimi | Godina e vjetër e bashkisë kthyer në muze (2023); memoriali dhe shatërvanët (2025) |
| Konsultime publike | 1 (2024, për Muzeun Historik) |
Përmbledhje
Roskoveci, qyteti bujqësor në fushën e Fierit i njohur për serat dhe ullinjtë, humbi një të katërtën e popullsisë midis censuseve të viteve 2011 dhe 2023. Kultura drejtohet nga Drejtoria e Kulturës me tre sektorë, Muzeun Historik, Kulturën dhe Bibliotekën, dhe 10 punonjës.
Shpenzimet për aktivitete kulturore u rritën nga 936.000 lekë në vitin 2020 në 3,21 milionë lekë në vitin 2025, dhe çdo vit u shpenzua mbi 91% e shumës së planifikuar. Bashkia organizon çdo vit Festën e Serave të Gjelbra, Festën e Qytetit më 24 Korrik, Festën e Ullirit dhe “Njeriu i Vitit”, dhe në vitin 2025 shtoi një festival letrar dhe festivalin “Roma Romale”.
Në vitin 2023 godina e vjetër e bashkisë u riparua dhe u kthye në muze, i cili do të nisë të shesë bileta në vitin 2026. Një konsultim publik, në vitin 2024, diskutoi muzeun.
1. Qeverisja dhe institucionet
Një drejtor drejton Drejtorinë e Kulturës, e cila ka tre sektorë në qendër të qytetit. Sektori i Muzeut Historik (3 punonjës) administron dhe promovon historinë dhe trashëgiminë e zonës. Sektori i Kulturës (3 punonjës: një përgjegjës, një specialist sporti dhe një specialist muzike) organizon aktivitete kulturore, artistike dhe sportive. Sektori i Bibliotekës (3 punonjës, përfshirë një fotograf) drejton bibliotekën publike në Shtëpinë e Kulturës. Për aktivitetet e mëdha ndihmojnë edhe punonjës të drejtorive të tjera.
2. Stafi dhe financimi
Shpenzimet e planifikuara dhe faktike për aktivitetet kulturore ishin 958.440 dhe 936.000 lekë në vitin 2020, 1.500.000 dhe 1.440.000 lekë në vitin 2021, 2.500.000 dhe 2.286.840 lekë në vitin 2022, 2.530.200 dhe 2.529.600 lekë në vitin 2023, 3.222.240 dhe 2.940.000 lekë në vitin 2024, dhe 3.509.700 dhe 3.214.380 lekë në vitin 2025. Për aktivitetet e fundvitit 2021 u planifikuan edhe 2.487.114 lekë dhe u shpenzuan 2.270.856 lekë, dhe për aktivitete social-kulturore në vitin 2022 edhe 300.000 dhe 280.000 lekë. Programi buxhetor afatmesëm 2024 - 2026 i bashkisë cakton 10.567.000 lekë në vit për programin e kulturës, i cili mbulon edhe stafin. Institucionet kulturore nuk kanë ende të ardhura.
3. Programi kulturor
Festa e Serave të Gjelbra, Festa e Qytetit më 24 Korrik, Festa e Ullirit dhe çmimi “Njeriu i Vitit” u zhvilluan çdo vit nga 2020 deri në 2025. Në vitin 2025 bashkia shtoi festivalin letrar “Stephanaophano” dhe, për herë të parë, festivalin “Roma Romale”, për promovimin e diversitetit kulturor. Morën pjesë artistë vendas, shkrimtarë, artizanë, grupe artistike, nxënës dhe biznese. Në vitin 2026 bashkia organizoi për herë të parë një garë me qerre dhe kuaj, për të ruajtur një traditë të hershme të zonës.
4. Trashëgimia
Në vitin 2023 godina e vjetër e bashkisë u riparua pjesërisht dhe u kthye në muze, me 2.520.000 lekë me TVSH. Në vitin 2025 memoriali i qytetit dhe dy shatërvanët e tij u lyen dhe u vendos një statujë dekorative prej guri, me 2.027.147 lekë me TVSH.
5. Planifikimi dhe pjesëmarrja publike
Bashkia mbështet artistët e rinj, piktorët, artizanët dhe shkrimtarët, dhe synon ta bëjë garën me qerre dhe kuaj një aktivitet vjetor për turizmin kulturor. Një konsultim publik, në vitin 2024, diskutoi hapjen dhe funksionimin e Muzeut Historik.
6. Kultura në territorin e bashkisë
Aktivitetet arrijnë të katër njësitë: Festa e Ullirit zhvillohet në Kurjan, Festa e Serave të Gjelbra në Strum, festat verore në fshatra të ndryshëm të njësive, dhe Festa e Qytetit në Roskovec. Hapësirat përfshijnë Sheshin “Bazar”, Shtëpinë e Kulturës, muzeun, fushat sportive, zonën pranë liqenit, shkollat dhe qendrat komunitare.
Përfundime
- Shpenzimet për aktivitete kulturore më shumë se u trefishuan midis viteve 2020 dhe 2025.
- Çdo vit u shpenzua mbi 91% e shumës së planifikuar.
- Një Drejtori Kulture me 10 punonjës drejton muzeun, bibliotekën dhe aktivitetet.
- Godina e vjetër e bashkisë u bë muze, me bileta që nga viti 2026.
- Festat arrijnë të katër njësitë, nga Kurjani në Strum.
Rekomandime
Paraqitja e plotë e buxhetit të kulturës
Shpjegimi se si lidhen shpenzimet për aktivitete me programin e kulturës prej 10,6 milionë lekësh në programin buxhetor do t'u jepte banorëve pamjen e plotë.
Më shumë konsultime
Me festivale të reja dhe një muze të ri, më shumë takime publike për kulturën do të ndihmonin në formësimin e programit.
Zhvillimi i muzeut
Ndjekja e vizitorëve dhe e të ardhurave nga biletat që nga viti 2026 do të tregonte si rritet muzeu.
Promovimi i traditave vendore
Traditat e ullirit, serave dhe kuajve mund të bëhen një itinerar kulturor nëpër katër njësitë.
Rreth të dhënave
Të dhënat për popullsinë janë nga Censusi 2023 i INSTAT-it. Shpenzimet, aktivitetet, institucionet, stafi, punimet në trashëgimi dhe konsultimet janë sipas raportimit të bashkisë në përgjigjen e saj (2026). Shifra e programit të kulturës është nga programi buxhetor afatmesëm (PBA) 2024 - 2026 i bashkisë.
Është bërë çdo përpjekje që kjo analizë të bazohet në të dhënat e dhëna nga bashkia, të plotësuara me të dhëna nga Programet Buxhetore Afatmesme (PBA) të publikuara online. Për komente ose pyetje, ju lutemi kontaktoni artivista@arti-vista.org.
Ky postim është përgatitur në kuadër të projektit CulturAL, me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian. Përmbajtja e tij është përgjegjësi e vetme e Qendra Kombëtare për Shërbime Komunitare dhe Qendra Artivista dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht qëndrimet e Bashkimit Evropian.
