Gjendja e Kulturës në Shqipëri 2025 · Profilet bashkiake · Qendra Artivista
Ky profil bazohet në informacionin e dhënë nga Bashkia Korçë në përgjigje të kërkesës së Qendrës Artivista për informacion mbi kulturën (2026) dhe në Censusin e Popullsisë dhe Banesave 2023 të INSTAT-it. Shumat janë në lekë.
Në një vështrim
| Qarku | Korçë |
| Njësitë administrative | 8: Korçë, Drenovë, Lekas, Mollaj, Qendër Bulgarec, Vithkuq, Voskop, Voskopojë |
| Sipërfaqja | 806 km² |
| Popullsia, Censusi 2023 | 60.754 (rreth 75 banorë për km²); 20,1% më pak se në vitin 2011 |
| Banorë 65 vjeç e lart | 25,3% (mesatarja kombëtare 19,7%) |
| Buxheti i kulturës (programi AF122) | 80,9 milionë lekë plan dhe 56,9 milionë fakt në vitin 2020; 142,9 milionë plan dhe 130,6 milionë fakt në vitin 2025 |
| Institucioni kulturor | Qendra e Artit dhe Kulturës (QAK), me 8 hapësira |
| Stafi | 57 pozicione të miratuara; midis 45 dhe 50 të punësuar përgjatë periudhës 2020 - 2025 |
| Projekte | Nga 27 në vitin 2020 në 51 në vitin 2025 |
Përmbledhje
Korça, qyteti kryesor i juglindjes së Shqipërisë, e drejton pothuajse gjithë jetën kulturore përmes një institucioni të vetëm, Qendrës së Artit dhe Kulturës (QAK). Qendra administron tetë hapësira, mes tyre Teatrin “Andon Zako Çajupi”, muzetë “Bratko” dhe “Gjon Mili”, galerinë “Guri Madhi”, një galeri arti digjital dhe dy biblioteka.
Buxheti i saj u rrit ndjeshëm. Shpenzimet e planifikuara u rritën nga 80,9 milionë lekë në vitin 2020 në 142,9 milionë lekë në vitin 2025, dhe pjesa e realizuar u rrit nga 70,3% në 91,4%, me një rënie në 84,5% në vitin 2024. Numri i projekteve të realizuara pothuajse u dyfishua, nga 27 në vitin e pandemisë 2020 në 51 në vitin 2025.
Përgjigja nuk iu përgjigj pyetjes për restaurimin e trashëgimisë, të cilën ia drejtoi Drejtorisë Rajonale të Trashëgimisë Kulturore, dhe tha se nevojitej më shumë kohë për të mbledhur disa të dhëna të Qendrës. Popullsia ra me një të pestën midis dy censuseve, dhe një në katër banorë është 65 vjeç e lart.
1. Qeverisja dhe institucionet
Qendra e Artit dhe Kulturës është në varësi të bashkisë dhe përgjegjëse për organizimin dhe zhvillimin e jetës kulturore të qytetit. Ajo zbaton strategjinë kulturore të bashkisë dhe, në raste të caktuara, planin vjetor të Ministrisë së Kulturës. Në juridiksionin e saj janë Qendra Kulturore “Vangjush Mio”, Muzeu “Bratko”, Muzeu “Gjon Mili”, Galeria e Arteve “Guri Madhi”, Galeria e Artit Digjital, Teatri “Andon Zako Çajupi”, Biblioteka “Thimi Mitko” dhe Biblioteka e Fëmijëve “Thoma Turtulli”. Në administratën e bashkisë nuk ka strukturë të veçantë për kulturën.
2. Stafi dhe financimi
Programi i kulturës AF122 kishte një plan prej 80.933.943 lekësh dhe fakt prej 56.909.618 lekësh në vitin 2020, 80.964.151 dhe 65.336.174 lekë në vitin 2021, 87.256.318 dhe 74.513.095 lekë në vitin 2022, 89.195.935 dhe 79.588.544 lekë në vitin 2023, 126.781.927 dhe 107.185.324 lekë në vitin 2024, dhe 142.858.803 dhe 130.566.945 lekë në vitin 2025. Përgjigja jep edhe vlerën e fondeve të shpërndara për projektet e Qendrës, e cila u rrit nga 9,7 milionë lekë fakt në vitin 2020 në 51,0 milionë lekë në vitin 2025. Fondet e planifikuara për t'u shpërndarë ishin midis rreth një të pestës dhe dy të pestave të programit të planifikuar çdo vit.
Qendra ka 57 pozicione të miratuara: një drejtor i përgjithshëm, 19 në Qendrën Kulturore “Vangjush Mio”, 25 në teatër dhe 12 në Bibliotekën “Thimi Mitko”. Numri i të punësuarve ishte 47 përgjatë periudhës 2020 - 2022, 45 në vitin 2023, 49 në vitin 2024 dhe 50 në vitin 2025.
3. Programi kulturor
Qendra realizoi 27 projekte në vitin 2020 nga 55 të planifikuara, një rënie që përgjigja e lidh me pandeminë. Nga viti 2021 numri i projekteve të realizuara qëndroi pranë planit: 35 në vitin 2021, 45 në vitin 2022, 41 në vitin 2023, 46 në vitin 2024 dhe të 51 projektet e planifikuara në vitin 2025. Shumica e projekteve organizohen nga Qendra Kulturore, ndërsa pjesa tjetër nga teatri dhe bibliotekat.
4. Trashëgimia
Përgjigja e drejton pyetjen për restaurimin e objekteve të trashëgimisë te Drejtoria Rajonale e Trashëgimisë Kulturore Korçë dhe nuk jep shifra.
5. Planifikimi dhe pjesëmarrja publike
Përgjigja thotë se Qendra zbaton strategjinë kulturore të bashkisë, pa dhënë titullin apo periudhën e saj. Ajo nuk u përgjigjet pyetjeve për konsultimet publike, të ardhurat dhe planet për vitet në vijim, dhe fton lexuesit të vizitojnë Qendrën ose faqen e saj të internetit për këtë informacion.
6. Kultura në territorin e bashkisë
Në vitet 2020 dhe 2021 nuk u dhanë leje për aktivitete kulturore në hapësira publike për shkak të pandemisë. Përgjatë periudhës 2022 - 2026 u dhanë leje për gjithsej 44 ditë, në një sipërfaqe prej 141 m². Përgjigja nuk jep ndarje sipas njësive administrative.
Përfundime
- Korça ka një nga institucionet kulturore më të mëdha në këtë seri, me 8 hapësira dhe 57 pozicione të miratuara.
- Shpenzimet e planifikuara për kulturën u rritën nga 80,9 në 142,9 milionë lekë përgjatë periudhës 2020 - 2025.
- Pjesa e realizuar u rrit nga 70,3% në 91,4%, me një rënie në vitin 2024.
- Projektet e realizuara pothuajse u dyfishuan, nga 27 në 51, dhe që nga viti 2021 kanë qëndruar pranë planit.
- Përgjigja nuk iu përgjigj pyetjeve për trashëgiminë, konsultimet dhe të ardhurat.
Rekomandime
Plotësimi i përgjigjeve që mungojnë
Shifrat për punimet në trashëgimi, konsultimet publike dhe të ardhurat nga tetë hapësirat e Qendrës, të mbledhura nga Qendra dhe Drejtoria Rajonale, do ta plotësonin pamjen e Korçës.
Shpjegimi i shifrave të stafit
Qendra ka 57 pozicione të miratuara, ndërsa plani vjetor i stafit ishte 50 deri 54 dhe numri i të punësuarve 45 deri 50. Shpjegimi i diferencës, për shembull sipas hapësirave, do të ndihmonte planifikimin e stafit.
Shpjegimi i dy serive të buxhetit
Paraqitja e lidhjes midis fondeve të shpërndara për projektet dhe gjithë programit AF122 do ta bënte buxhetin më të lehtë për t'u ndjekur.
Kultura edhe në fshatra
Me shumicën e aktivitetit në qytet, një program që lëviz në Voskopojë, Vithkuq dhe njësitë e tjera do t'u shërbente banorëve në gjithë bashkinë dhe do të mbështeste turizmin kulturor.
Rreth të dhënave
Të dhënat për popullsinë janë nga Censusi 2023 i INSTAT-it. Buxheti, projektet, fondet e shpërndara, stafi dhe lejet për hapësirat publike janë sipas raportimit të bashkisë në përgjigjen e saj të datës 22 maj 2026, bazuar në të dhëna nga Qendra e Artit dhe Kulturës dhe drejtoritë e bashkisë.
Është bërë çdo përpjekje që kjo analizë të bazohet në të dhënat e dhëna nga bashkia, të plotësuara me të dhëna nga Programet Buxhetore Afatmesme (PBA) të publikuara online. Për komente ose pyetje, ju lutemi kontaktoni artivista@arti-vista.org.
Ky postim është përgatitur në kuadër të projektit CulturAL, me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian. Përmbajtja e tij është përgjegjësi e vetme e Qendra Kombëtare për Shërbime Komunitare dhe Qendra Artivista dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht qëndrimet e Bashkimit Evropian.
