Gjendja e Kulturës në Shqipëri 2025 · Profilet bashkiake · Qendra Artivista
Ky profil bazohet në informacionin e dhënë nga Bashkia Mirditë në përgjigje të kërkesës së Qendrës Artivista për informacion mbi kulturën (2026), në programet buxhetore afatmesme të bashkisë (PBA) dhe në Censusin e Popullsisë dhe Banesave 2023 të INSTAT-it. Shumat janë në lekë.
Në një vështrim
| Qarku | Lezhë |
| Njësitë administrative | 7: Rrëshen, Rubik, Fan, Kaçinar, Kthellë, Orosh, Selitë |
| Sipërfaqja | 869,71 km² |
| Popullsia, Censusi 2023 | 13.625 (rreth 16 banorë për km²); 38,4% më pak se në vitin 2011 |
| Banorë 65 vjeç e lart | 22,2% (mesatarja kombëtare 19,7%) |
| Buxheti i kulturës dhe turizmit | 10,72 milionë lekë plan dhe 10,53 milionë fakt në vitin 2020; 27,47 milionë plan dhe 20,19 milionë fakt në vitin 2025 |
| Institucionet kulturore | Pallati i Kulturës “Gjok Beci” dhe Muzeu i Rrëshenit, Qendrat Kulturore të Fëmijëve në Rrëshen dhe Rubik, Info Kulla në Rubik |
| Stafi | 23 (2025) |
| Aktivitete | 21 aktivitete të emërtuara përgjatë periudhës 2020 - 2025 |
| Të ardhura nga kultura | 50.000 lekë nga qiraja e sallave, 2022 - 2025 |
Përmbledhje
Mirdita, bashkia malore rreth Rrëshenit dhe Rubikut, humbi 38% të popullsisë midis censuseve të viteve 2011 dhe 2023, ndërsa regjistri civil ende rendit pothuajse tre herë më shumë banorë se sa numëroi censusi.
Bashkia drejton Pallatin e Kulturës “Gjok Beci” me Muzeun e Rrëshenit, dy Qendra Kulturore të Fëmijëve dhe Info Kullën në Rubik, me 23 punonjës në vitin 2025. Buxheti i saj për trashëgiminë, eventet dhe kulturën dhe për turizmin u rrit nga 10,72 milionë lekë në vitin 2020 në 27,47 milionë lekë në vitin 2025. Deri në vitin 2024 u shpenzua çdo vit midis 93% dhe 98%, dhe në vitin 2025 73,5%.
Përgjigja rendit 21 aktivitete, nga koncertet për festat fetare dhe kombëtare te ekspozitat për figura vendore dhe një koncert përkujtimor për revoltën e burgut të Spaçit. Nuk u financua asnjë restaurim dhe nuk u miratua strategji kulture, por bashkia ka nisur inventarizimin e kullave dhe të monumenteve të kulturës e të natyrës.
1. Qeverisja dhe institucionet
Pallati i Kulturës “Gjok Beci” dhe Muzeu i Rrëshenit organizojnë aktivitete kulturore e artistike dhe ruajnë e promovojnë trashëgiminë historike, kulturore dhe etnografike të zonës. Qendrat Kulturore të Fëmijëve në Rrëshen dhe Rubik zhvillojnë aktivitete kulturore, artistike dhe edukative për fëmijët, të rinjtë dhe komunitetin. Info Kulla në Rubik ofron informacion turistik dhe orienton vizitorët.
2. Stafi dhe financimi
Plani dhe fakti për trashëgiminë kulturore, eventet, artin dhe kulturën ishin 8.357.000 dhe 8.274.422 lekë në vitin 2020, dhe 19.147.025 dhe 14.900.695 lekë në vitin 2025. Për zhvillimin e turizmit ishin 2.363.000 dhe 2.260.113 lekë në vitin 2020, dhe 8.325.545 dhe 5.290.710 lekë në vitin 2025. Së bashku, përgjatë periudhës 2020 - 2024 u shpenzua midis 92,9% dhe 98,3% e buxhetit, dhe në vitin 2025 73,5%.
Në programin buxhetor afatmesëm 2026 - 2028, kultura është pjesë e një programi të madh që mbulon edhe arsimin, shërbimin social dhe sportin. Brenda tij, stafi për trashëgiminë, muzetë dhe bibliotekat (10 pozicione) kushtoi 19,17 milionë lekë në vitin 2025 dhe planifikohet me 15,67 - 15,84 milionë lekë në vit përgjatë periudhës 2026 - 2028. Pajisjet për muzeun e Rrëshenit u buxhetuan me 3.000.000 lekë në vitin 2025. Bashkia raporton 23 punonjës në institucionet kulturore në vitin 2025. Shtatë qira të sallave në Pallatin e Kulturës sollën 50.000 lekë përgjatë periudhës 2022 - 2025; nuk u shpërndanë fonde për të tjerë.
3. Programi kulturor
21 aktivitetet e listuara përfshijnë ekspozita për Prend Doçin, Abatin e Mirditës, dhe për piktoren Keisi Pepkolaj; koncerte të Ansamblit Mirdita në sheshin “Abat Doçi” për Pashkët, Ditën e Pavarësisë dhe kthimin e emigrantëve; koncerte festive për Shën Markun në Fan, Shna Ndout në Kurbnesh dhe Shëlbuemin në Rubik; koncertin përkujtimor “Tingujt e Kujtesës” për 51-vjetorin e Revoltës së Spaçit, me Fondacionin Kujto.Al dhe Konrad Adenauer Stiftung; një ekspozitë me Institutin e Studimeve për Krimet dhe Pasojat e Komunizmit; promovimin e një libri për revoltën e Qafë-Barit; turizmin në bletari me Shoqatën e Bletarëve dhe partnerë të tjerë; dhe një koncert bamirësie për Krishtlindje.
4. Trashëgimia
Nuk u përdorën fonde për restaurime apo ndërhyrje të tjera në objekte të trashëgimisë përgjatë periudhës 2020 - 2025.
5. Planifikimi dhe pjesëmarrja publike
Mirdita nuk ka strategji apo plan kulture, dhe asnjë nuk është në përgatitje. Bashkia ka punuar për inventarizimin e kullave karakteristike, monumenteve të kulturës dhe monumenteve natyrore të zonës, për të krijuar një bazë të dhënash për mbrojtjen dhe promovimin e tyre në të ardhmen. Nuk u zhvilluan konsultime publike për kulturën.
6. Kultura në territorin e bashkisë
Shumica e aktiviteteve zhvillohen në Rrëshen, në Pallatin e Kulturës, në sheshin “Abat Doçi” dhe në Qendrën Kulturore të Fëmijëve, dhe në Rubik, në Qendrën Kulturore të Fëmijëve dhe pranë kishës së Shëlbuemit. Ish-burgu i Spaçit pret aktivitete përkujtimore dhe vizita. Në njësitë e tjera, aktivitetet janë sporadike dhe të lidhura me festat vendore.
Përfundime
- Buxheti i kulturës dhe turizmit u rrit nga 10,72 milionë lekë në vitin 2020 në 27,47 milionë lekë në vitin 2025.
- Deri në vitin 2024 u shpenzua çdo vit midis 93% dhe 98%; në vitin 2025 pjesa ra në 73,5%.
- Programi gërsheton koncerte, ekspozita dhe kujtesën e periudhës komuniste, përfshirë Spaçin.
- Ka nisur një inventarizim i kullave dhe monumenteve, por nuk u financuan punime në trashëgimi.
- Aktivitetet janë të përqendruara në Rrëshen dhe Rubik.
Rekomandime
Shpjegimi i vitit 2025
Me buxhetin e dyfishuar në vitin 2025, shpjegimi pse u shpenzua vetëm 73,5% do të ndihmonte planifikimin e viteve në vijim.
Nga inventari te plani
Publikimi i inventarit të kullave dhe monumenteve dhe zgjedhja e disa përparësive për kujdes do të ishte hapi i parë drejt një strategjie kulture.
Konsultimi me banorët
Të paktën një konsultim publik për kulturën çdo vit do t'u lejonte banorëve të formësojnë programin.
Në njësitë malore
Mbështetja e disa aktiviteteve në Fan, Kaçinar, Kthellë, Orosh dhe Selitë do ta sillte kulturën te banorët larg Rrëshenit dhe Rubikut.
Rreth të dhënave
Të dhënat për popullsinë janë nga Censusi 2023 i INSTAT-it. Buxheti, aktivitetet, institucionet, stafi, hapësirat dhe të ardhurat janë sipas raportimit të bashkisë në përgjigjen e saj (2026). Shifrat për pozicionet e stafit dhe pajisjet e muzeut janë nga programi buxhetor afatmesëm (PBA) 2026 - 2028 i bashkisë.
Është bërë çdo përpjekje që kjo analizë të bazohet në të dhënat e dhëna nga bashkia, të plotësuara me të dhëna nga Programet Buxhetore Afatmesme (PBA) të publikuara online. Për komente ose pyetje, ju lutemi kontaktoni artivista@arti-vista.org.
Ky postim është përgatitur në kuadër të projektit CulturAL, me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian. Përmbajtja e tij është përgjegjësi e vetme e Qendra Kombëtare për Shërbime Komunitare dhe Qendra Artivista dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht qëndrimet e Bashkimit Evropian.
