Gjendja e Kulturës në Shqipëri 2025 · Profilet bashkiake · Qendra Artivista
Ky profil bazohet në informacionin e dhënë nga Bashkia Peqin në përgjigje të kërkesës së Qendrës Artivista për informacion mbi kulturën (2026), në programet buxhetore afatmesme të bashkisë (PBA) dhe në Censusin e Popullsisë dhe Banesave 2023 të INSTAT-it. Shumat janë në lekë.
Në një vështrim
| Qarku | Elbasan |
| Njësitë administrative | 6: Peqin, Gjoçaj, Karinë, Pajovë, Përparim, Shezë |
| Sipërfaqja | 197,90 km² |
| Popullsia, Censusi 2023 | 16.580 (rreth 84 banorë për km²); 36,6% më pak se në vitin 2011 |
| Banorë 65 vjeç e lart | 20,5% (mesatarja kombëtare 19,7%) |
| Buxheti i kulturës | 8,81 milionë lekë plan dhe 6,32 milionë fakt në vitin 2020; 45,93 milionë plan dhe 36,16 milionë fakt në vitin 2025 |
| Institucionet kulturore | Agjencia e Arsimit, Kulturës, Rinisë, Sportit dhe Trashëgimisë Kulturore; Qendra Kulturore “Ferdinand Deda”; Qendra Kulturore për Fëmijët |
| Stafi | 11 përgjatë periudhës 2020 - 2023, 12 në vitet 2024 - 2025 |
| Punime në trashëgimi | Restaurimi i Rrugës Egnatia (18,87 milionë lekë, 2024); rikonstruksioni i Qendrës Kulturore (22 milionë lekë, 2025) |
| Konsultime publike | Asnjë |
Përmbledhje
Peqini, qyteti i vjetër buzë Shkumbinit që përshkohet nga Rruga e lashtë Egnatia, humbi më shumë se një të tretën e popullsisë midis censuseve të viteve 2011 dhe 2023. Kultura drejtohet nga një agjenci që mbulon edhe arsimin, rininë dhe sportin, me 12 punonjës në vitin 2025.
Buxheti i kulturës u rrit ngadalë nga 8,81 milionë lekë në vitin 2020 në 13,44 milionë lekë në vitin 2024, pastaj u hodh në 45,93 milionë lekë në vitin 2025, kur bashkia rikonstruktoi plotësisht Qendrën Kulturore “Ferdinand Deda” (22 milionë lekë). Çdo vit u shpenzua midis 66% dhe 81% e buxhetit. Në vitin 2024 bashkia restauroi edhe një pjesë të Rrugës Egnatia për turizmin, me 18,87 milionë lekë nga një zë tjetër buxheti.
Kalendari përfshin nëntë festa vjetore, nga Dita e Verës në mars te Panairi i Gjelit të Detit në dhjetor. Nuk u zhvilluan konsultime publike për kulturën.
1. Qeverisja dhe institucionet
Agjencia e Arsimit, Kulturës, Rinisë, Sportit dhe Trashëgimisë Kulturore harton politika, plane dhe projekte për jetën kulturore e artistike, rivitalizimin e pasurive kulturore, arsimin, rininë dhe sportin. Ajo drejton Qendrën Kulturore “Ferdinand Deda” dhe Qendrën Kulturore për Fëmijët, të dyja në Bulevardin “Mustafa Gjinishi”. Stafi ishte 11 punonjës përgjatë periudhës 2020 - 2023 dhe 12 në vitet 2024 dhe 2025.
2. Stafi dhe financimi
Buxheti i miratuar dhe shpenzimi faktik ishin 8.811.556 dhe 6.323.915 lekë në vitin 2020, 10.289.400 dhe 6.818.202 lekë në vitin 2021, 9.975.000 dhe 7.554.207 lekë në vitin 2022, 10.534.062 dhe 8.523.466 lekë në vitin 2023, 13.437.000 dhe 10.906.331 lekë në vitin 2024, dhe 45.933.020 dhe 36.160.875 lekë në vitin 2025. Përgjigja nuk e shpjegon rritjen e vitit 2025. Programi buxhetor afatmesëm 2025 - 2027 i bashkisë konfirmon shpenzimet për vitet 2022 dhe 2023 dhe përfshin rikonstruksionin e Qendrës Kulturore si projekt prej 66,44 milionë lekësh për periudhën 2025 - 2027.
Shpenzimet e drejtpërdrejta për aktivitetet kulturore janë shumë më të vogla: 335.780 lekë në vitin 2020, 209.493 lekë në vitin 2021, 276.787 lekë në vitin 2022, 409.250 lekë në vitin 2023, 599.205 lekë në vitin 2024 dhe 950.744 lekë në vitin 2025.
3. Programi kulturor
Përgjigja e përshkruan Peqinin si një bashki të vjetër me tradita dhe përmend nëntë aktivitete vjetore: Festën e Darkës së Verës (13 mars), “Talent Show” Gjeniu i Vogël, festën e 1 Qershorit për fëmijët parashkollorë, Panairin Agroturistik në gusht, “Klodiana Fest” në shtator, Maratonën Rinore, Festën e Ngritjes së Flamurit në Peqin më 26 nëntor 1912, Festën e Çlirimit të Peqinit (12 nëntor) dhe Panairin e Gjelit të Detit (6 dhjetor). Zhvillohen gjithashtu promovime librash dhe festa fetare e sportive.
4. Trashëgimia
Në vitin 2024 bashkia restauroi dhe rivitalizoi një pjesë të gjurmës së lashtë të Rrugës Egnatia në Peqin për qëllime turistike, me një kosto prej 18.871.920 lekësh. Në vitin 2025 Qendra Kulturore “Ferdinand Deda” u rikonstruktua plotësisht, me një kosto prej 22.000.000 lekësh.
5. Planifikimi dhe pjesëmarrja publike
Qasja e bashkisë ndaj kulturës është promovimi i traditave vendore, i trashëgimisë antike dhe historike, i turizmit historik, i kuzhinës dhe i produkteve të trevës përmes festave dhe panaireve agroturistike, për të mbështetur familjet dhe fermerët vendas. Nuk u zhvilluan konsultime publike për kulturën përgjatë periudhës 2020 - 2025. Projektet e planifikuara janë rivitalizimi dhe ndriçimi i Kalasë së Peqinit, një godinë muze për Rrethin Peqin, loti i dytë i Rrugës Egnatia dhe një grup burrash me këngëtarë të vjetër amatorë dhe instrumentistë popullorë për këngën e trevës.
6. Kultura në territorin e bashkisë
Aktivitetet zhvillohen brenda Kalasë së Peqinit dhe në sheshin përpara Pallatit të Kulturës. Përgjigja nuk jep informacion për aktivitetet në pesë njësitë e tjera.
Përfundime
- Çdo vit u shpenzua midis 66% dhe 81% e buxhetit të kulturës.
- Buxheti më shumë se u trefishua në vitin 2025, me rikonstruksionin e Qendrës Kulturore.
- Restaurimi i Rrugës Egnatia në vitin 2024 u pagua nga një zë tjetër buxheti.
- Nëntë festa vjetore shënojnë kalendarin, nga marsi në dhjetor.
- Nuk u zhvilluan konsultime publike për kulturën.
Rekomandime
Shpjegimi i buxhetit të vitit 2025
Sqarimi se sa nga buxheti i vitit 2025 shkoi për punimet në Qendrën Kulturore dhe sa për aktivitetet do ta bënte rritjen të kuptueshme.
Konsultimi me banorët
Me Qendrën Kulturore të rindërtuar, pyetja e banorëve se si duan ta përdorin do të ndihmonte që ajo të mbushet me aktivitete.
Mbi bazën e Rrugës Egnatia
Rruga e restauruar, kalaja dhe muzeu i planifikuar mund të formojnë një itinerar të vetëm për vizitorët, me mbështetje kombëtare ose të BE-së.
Kultura në fshatra
Zhvillimi i disa festave vjetore në Gjoçaj, Karinë, Pajovë, Përparim dhe Shezë do ta sillte kulturën te të gjithë banorët.
Rreth të dhënave
Të dhënat për popullsinë janë nga Censusi 2023 i INSTAT-it. Buxheti, aktivitetet, institucionet, stafi, punimet në trashëgimi dhe planet janë sipas raportimit të bashkisë në përgjigjen e saj (2026). Projekti për Qendrën Kulturore është nga programi buxhetor afatmesëm (PBA) 2025 - 2027 i bashkisë.
Është bërë çdo përpjekje që kjo analizë të bazohet në të dhënat e dhëna nga bashkia, të plotësuara me të dhëna nga Programet Buxhetore Afatmesme (PBA) të publikuara online. Për komente ose pyetje, ju lutemi kontaktoni artivista@arti-vista.org.
Ky postim është përgatitur në kuadër të projektit CulturAL, me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian. Përmbajtja e tij është përgjegjësi e vetme e Qendra Kombëtare për Shërbime Komunitare dhe Qendra Artivista dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht qëndrimet e Bashkimit Evropian.
