Gjendja e Kulturës në Shqipëri 2025 · Profilet bashkiake · Qendra Artivista
Ky profil bazohet në informacionin e dhënë nga Bashkia Himarë në përgjigje të kërkesës së Qendrës Artivista për informacion mbi kulturën (2026), në programet buxhetore afatmesme të bashkisë (PBA) dhe në Censusin e Popullsisë dhe Banesave 2023 të INSTAT-it. Shumat janë në lekë.
Në një vështrim
| Qarku | Vlorë |
| Njësitë administrative | 3: Himarë, Horë-Vranisht, Lukovë |
| Sipërfaqja | 571,94 km² |
| Popullsia, Censusi 2023 | 8.328 (rreth 15 banorë për km²); 6,5% më shumë se në vitin 2011 |
| Banorë 65 vjeç e lart | 34,7% (mesatarja kombëtare 19,7%) |
| Buxheti i kulturës | I planifikuar 36.700.000 lekë dhe i shpenzuar 12.604.679 lekë në vitin 2025 |
| Aktivitete, festivale dhe projekte | Nga 4 në vitin 2020 në 16 në vitin 2025 |
| Stafi | 12 deri 20, sipas vlerësimit të bashkisë |
| Konsultime publike | 2 deri 3 për kulturën dhe trashëgiminë përgjatë periudhës 2024 - 2025 |
Përmbledhje
Himara, në bregdetin e Jonit, është një nga bashkitë e pakta në këtë seri, popullsia e së cilës u rrit midis dy censuseve, me 6,5%, në 8.328 banorë. Ajo ka gjithashtu një nga popullsitë më të moshuara, me 34,7% të banorëve 65 vjeç e lart.
Buxheti i kulturës i planifikuar nga bashkia u rrit gjashtë herë përgjatë periudhës 2020 - 2025, nga 5,95 milionë lekë në 36,7 milionë lekë, dhe numri i aktiviteteve, festivaleve dhe projekteve të mbështetura u rrit çdo vit, nga 4 në 16. Shpenzimet faktike, megjithatë, mbetën shumë poshtë planit: çdo vit u shpenzua midis 5,8% dhe 63,6% e buxhetit të planifikuar, dhe vetëm 34,3% në vitin 2025.
Përgjigja e Himarës është nga më të detajuarat për trashëgiminë. Ajo rendit, objekt pas objekti, restaurimin e qendrave historike të Vunoit, Dhërmiut dhe Qeparoit të Vjetër, të kalave të Himarës dhe Porto Palermos dhe të disa kishave, të financuara kryesisht nga Fondi Shqiptar i Zhvillimit, buxheti i shtetit dhe Ministria e Kulturës. Ajo raporton edhe konsultime publike për objekte të trashëgimisë dhe për Planin e Përgjithshëm Vendor.
1. Qeverisja dhe institucionet
Kultura drejtohet nga një Qendër Kulturore me bazë në Himarë, e cila organizon festivale, teatër, koncerte dhe ekspozita, menaxhon ansamblet vendore dhe mbulon të tria njësitë administrative, përfshirë Dhërmiun dhe Lukovën. Ka edhe një bibliotekë publike dhe funksione muzeore që menaxhohen përmes zyrës së trashëgimisë në bashki. Një Sektor i brendshëm i Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sportit koordinon mbrojtjen e trashëgimisë me institucionet kombëtare. Bashkia e vlerëson stafin gjithsej në këto struktura në 12 deri 20 persona.
2. Financimi
Buxheti i planifikuar i kulturës u rrit nga 5.950.000 lekë në vitin 2020 në 11.370.400 lekë në vitin 2021, 12.393.800 lekë në vitin 2022, 24.700.000 lekë në vitin 2023, 25.900.000 lekë në vitin 2024 dhe 36.700.000 lekë në vitin 2025. Shpenzimet faktike ishin 344.400 lekë në vitin 2020 (5,8% e planit), 3.864.000 lekë në vitin 2021 (34,0%), 7.887.943 lekë në vitin 2022 (63,6%), 8.680.000 lekë në vitin 2023 (35,1%), 15.548.250 lekë në vitin 2024 (60,0%) dhe 12.604.679 lekë në vitin 2025 (34,3%). Hendeku midis planit dhe shpenzimeve u rrit bashkë me planin.
Përgjigja rendit edhe kontrata të lidhura me kulturën me vlerë rreth 95,7 milionë lekë, mes tyre një prokurim 12-mujor i aktiviteteve artistike dhe kulturore për vitin 2026 (49.518.900 lekë), hapjen e sezonit veror të vitit 2026 (9.800.000 lekë), aktivitetet verore të vitit 2025 (9.983.333 lekë), kinemanë në natyrë të vitit 2025 (419.000 lekë, 19 oferta) dhe restaurimin e qendrës historike të Pilurit (26.000.000 lekë).
3. Programi kulturor
Bashkia mbështeti 4 aktivitete, festivale dhe projekte në vitin 2020, 6 në vitin 2021, 8 në vitin 2022, 10 në vitin 2023, 14 në vitin 2024 dhe 16 në vitin 2025. Programi u zgjerua nga aktivitete vendore dhe të trashëgimisë te festivalet sezonale, Festat e Nëntorit, koncertet folklorike, panairet verore, teatri dhe filmat për fëmijë. Për vitin 2025 përgjigja përmend Festivalin Ndërkombëtar të Muzikës në Himarë dhe “Magji mbi Jon”, hapjen e sezonit veror, si dhe koncerte, panaire gastronomike dhe aktivitete sportive.
4. Trashëgimia
Përgjigja rendit punime në më shumë se 20 objekte të trashëgimisë përgjatë periudhës 2020 - 2025, me vlerë mbi 1,1 miliardë lekë, të financuara kryesisht nga Fondi Shqiptar i Zhvillimit (FSHZH), buxheti i shtetit, Ministria e Kulturës dhe Drejtoria Rajonale e Kulturës, dhe vetëm pjesërisht nga bashkia. Më të mëdhatë janë restaurimi i qendrave historike të Dhërmiut (190 milionë lekë në vitin 2020 dhe 240 milionë lekë në vitin 2024), Vunoit (145 dhe 85 milionë lekë në vitet 2020 dhe 2021) dhe Qeparoit të Vjetër (110 dhe 135 milionë lekë në vitet 2022 dhe 2023, me një fazë përfundimtare prej 180 milionë lekësh në 2025 - 2026), si dhe punimet në Kalanë e Himarës dhe Kalanë e Porto Palermos. Një muze në ish-shkollën e Vunoit, për trashëgiminë e emigracionit të zonës, është planifikuar për vitin 2026 me 120 milionë lekë. Përgjigja i jep këto shuma në lekë të vjetra; këtu ato paraqiten të pjesëtuara me dhjetë, në lekë të sotme.
5. Planifikimi dhe pjesëmarrja publike
Himara nuk ka strategji të veçantë kulture, por dokumentet e saj strategjike dhe strategjia territoriale e trajtojnë turizmin kulturor, kalatë, kishat dhe qendrat historike si pjesë të zhvillimit vendor. Bashkia raporton 2 deri 3 konsultime publike për kulturën dhe trashëgiminë përgjatë periudhës 2024 - 2025: një në vitin 2024 për planin e menaxhimit dhe të vizitorëve për Kalanë e Borshit dhe Shpellën e Spiles, dhe një në vitin 2025 për rishikimin e Planit të Përgjithshëm Vendor, i cili përfshin trashëgiminë.
6. Kultura në territorin e bashkisë
Të dhënat e Himarës janë veçanërisht të sakta për vendndodhjen. Investimet renditen sipas fshatit dhe objektit, nga Vunoi, Dhërmiu, Qeparoi, Piluri dhe Kudhësi te dy kalatë, dhe Qendra Kulturore mbulon të tria njësitë administrative. Përgjigja, megjithatë, nuk i jep aktivitetet sipas njësive.
Përfundime
- Buxheti i planifikuar i kulturës u rrit nga 5,95 milionë lekë në vitin 2020 në 36,7 milionë lekë në vitin 2025.
- Shpenzimet faktike mbetën shumë poshtë planit, midis 5,8% dhe 63,6% çdo vit, dhe 34,3% në vitin 2025.
- Aktivitetet, festivalet dhe projektet e mbështetura nga bashkia u rritën çdo vit, nga 4 në 16.
- Përgjigja rendit, objekt pas objekti, mbi 1,1 miliardë lekë punime në trashëgimi, kryesisht me financim kombëtar.
- Bashkia zhvilloi konsultime për objekte të trashëgimisë dhe për Planin e Përgjithshëm Vendor, por nuk ka strategji kulture.
Rekomandime
Një plan që mund të zbatohet
Me një të tretën e buxhetit të shpenzuar në vitin 2025, bashkia mund të caktojë një buxhet kulture më afër asaj që mund të zbatojë, dhe të shpjegojë çdo vit pse aktivitetet e planifikuara nuk u realizuan.
Bashkimi i shifrave të financimit
Përgjigja jep një buxhet kulture, një listë kontratash dhe një listë punimesh në trashëgimi, në njësi të ndryshme. Një tabelë e vetme vjetore në lekë të sotme, me burimin e çdo shume, do ta bënte të qartë përpjekjen e plotë publike për kulturën në Himarë.
Planifikimi i përdorimit të objekteve të restauruara
Pas investimeve të mëdha në qendrat historike dhe kalatë, një plan për mënyrën si do të përdoren, menaxhohen dhe hapen për banorët dhe vizitorët do t'i ndihmonte këto vende të mbeten të gjalla edhe jashtë sezonit veror.
Përcaktimi i muzeut të ri me komunitetin
Muzeu i planifikuar në Vuno mund të përgatitet bashkë me banorët dhe emigrantët, që mbajnë një pjesë të madhe të kujtesës së zonës, në mënyrë që tema dhe koleksioni i tij të pasqyrojnë komunitetin.
Një strategji kulture
Duke u mbështetur te strategjia territoriale dhe konsultimet e zhvilluara, Himara mund të miratojë një strategji kulture që lidh trashëgiminë, kalendarin e festivaleve dhe turizmin gjatë gjithë vitit.
Rreth të dhënave
Të dhënat për popullsinë janë nga Censusi 2023 i INSTAT-it. Buxheti, aktivitetet, kontratat, stafi dhe konsultimet janë sipas raportimit të bashkisë. Përgjigja i jep investimet në trashëgimi në lekë të vjetra; këtu ato janë kthyer në lekë të sotme duke i pjesëtuar me dhjetë, dhe një zë i përsëritur në përgjigje është numëruar një herë.
Është bërë çdo përpjekje që kjo analizë të bazohet në të dhënat e dhëna nga bashkia, të plotësuara me të dhëna nga Programet Buxhetore Afatmesme (PBA) të publikuara online. Për komente ose pyetje, ju lutemi kontaktoni artivista@arti-vista.org.
Ky postim është përgatitur në kuadër të projektit CulturAL, me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian. Përmbajtja e tij është përgjegjësi e vetme e Qendra Kombëtare për Shërbime Komunitare dhe Qendra Artivista dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht qëndrimet e Bashkimit Evropian.
